Muhalefet ve Azerbaycan
Türkiye ve Ermenistan yol haritasında anlaştı ve iç siyasi istişareleri başlatma kararı aldı. Bu çerçevede imzalanan iki protokol hem muhalefetin hem de Karabağ sorunundan oldukça rahatsızlık duyan Azerbaycan'ın tepkisinin ne olacağı merakla bekleniyordu.
22 Nisan'da ikili ilişkilerin normalleşmesi için İsviçre'nin arabuluculuğunda bir yol haritası üzerinde anlaşan Türkiye ve Ermenistan önemli bir adım atarak daha önce parafladıkları "Diplomatik İlişkilerin Tesisi Protokolü" ile İkili İlişkilerin Geliştirilmesi Protokolü"nü imzaya taşıyacak iç siyasi istişareleri başlatma kararını aldılar. Dünyada önemli yankı bulan bu karar 14 Ekim'de yapılacak olan Türkiye-Ermenistan milli maçına kadar geçecek olan 6 hafta içinde iç istişarelerin tamamlanmasını öngörüyor. Bunun ardından iki protokol imzalanarak parlamentoların onayına sunulacak. Protokollerin kabul edilmesinden 2 ay sonra ise sınırların açılması öngörülüyor. Bu protokolde diplomatik ilişki kurulması daha ön planda iken problemin sınır ve Karabağ etrafında cereyan etmesi gündemi sürekli bu iki mesele işgal ettiğinde dikkatler buraya çekilmektedir.
Bununla birlikte, 2 ülkede de bu konuda yürütülen yoğun muhalefet ve Azerbaycan'ın Dağlık Karabağ'daki Ermeni işgalini sona erdirme kararlığı Türkiye-Ermenistan ilişkilerinin normalleştirilmesi sürecinde aşılması gereken zorlu virajlar olarak öne çıkıyor. Türkiye Azerbaycan’ın hassasiyetini göz ardı etmeyerek Ermenistan ile sürdürülecek bu zorlu süreçte Karabağ probleminin çözümünü ileri sürecek Karabağ’ın çözümsüzlük statüsünde kalması artık Ermenistan açısından da yük oluşturmaktadır. Ermenistan bölgede sürdürülebilir politikalardan ziyade gerginlik politikalarıyla bu güne gelmiş ama artık Kafkasya dünya dengelerinin adeta merkezi haline gelirken bölgede gerginlik yerini barışa bırakacaktır. Bu süreci Türkiye iyi yönetecek bir pozisyona gelmiştir.
Türkiye’nin ele aldığı inisiyatif Azerbaycan tarafından iyi görüldüğü için Obama’nın Türkiye ziyareti sürecinde Azerbaycan’da oluşan tepkiler bu sefer ortaya çıkmadı. Dağlık Karabağ Cumhuriyetinin 18. Kuruluş yıldönümü kutlamaları bu sene en sönük geçen kutlamalar olup Karabağ dışişleri bakanı Armen Melikyan olacak muhtemel gelişmeleri iyi okuduğundan Rusya’ya gönderme yaparak sınırlar açılırsa Ermenistan ve Karabağ’da Rus askerinin geri çekilmesi gerektiğinin altını çizdi.
Muhalefet Azerbaycan’ın bu olaya koyacağı tepkiyi göz önünde bulundurarak Azerbaycan adına endişelerini gündeme getirmeye çalışırken Azerbaycan’ın süreçten haberdar olarak soğukkanlı davranması Türkiye’nin elini güçlendirmiştir. Bu açılım sonuç vermese bile Türkiye uluslar arası sistemde gücünü artıracaktır. Türkiye bölgede barışın ve istikrarın mimarı olduğunu gösterdiği gibi uygulayıcısı da olacaktır.
(Dr. Hasan Oktay, Kafkasya Masası, Kıdemli Araştırmacı, 03.09.2009)