El-Hekim Sonrası Irak'ta Yeni Gelişmeler
26 Ağustos 2009'da Irak'ın önde gelen Şii liderlerinden Irak İslami Yüksek Konseyi (IİYK) Başkanı Abdülaziz El-Hekim akciğer kanseri tedavisi gördüğü Tahran'da hayatını kaybetti. Iraklı Şii liderin ölümünün, 2010 Ocak ayında seçime gidecek olan Irak'ta siyasi belirsizliği daha da artırması beklenmektedir. Bilindiği üzere El-Hekim'in kardeşi Büyük Ayetullah Muhammed Bakır El-Hekim, 2003 yılında aracına yerleştirilen bomba sonucu öldürülmüştür. Bu tarihten sonra, Irak İslam Yüksek Konseyi'ne El-Hekim başkanlık etmiştir. Onun ölümüyle de yerine oğlu Ammar El- Hekim geçmiştir. Ancak bu gelişmelere rağmen siyasi gerginliğin daha da artacağı beklenmektedir. Çünkü El-Hekim, 2003 sonra Irak'ta kilit roller üstlenmiş, İran ile yakın ilişkiler kurmuş, ABD ve Irak arasında meydana gelen birçok siyasi anlaşmazlıkları gidermeye çalışmış ve 17 Kasım 2008'de iki ülke arasında imzalanan "Stratejik Güvenlik Antlaşması"nı (SOFA) desteklemiştir. (Tıkla-1)
El-Hekim sonrası IİYK Partisi
Irak İslami Yüksek Konseyi Partisi, 1982'de İran'da El-Hekim ailesi tarafından kuruldu. Bu partinin iki kanadı vardır. Siyasi kanadını 2003 yılına kadar kardeşi, Büyük Ayetullah Muhammed Bakır El-Hekim kontrol etmiştir. Askeri kanadı ise Bedr Tugayları oluşturmaktadır. Bedr Tugaylarını 2003 yılına kadar Abdülaziz El-Hekim yönetmiştir. 1980-1988 yılları arasında İran-Irak savaşında Bedr Tugayları İran'ın müttefiki olarak Irak'a karşı savaşmıştır. 2003 Irak işgalinden sonra Bedr Tugayları Irak ordusuna katılarak faaliyetlerini sürdürmektedir. Söz konusu parti, El-Hekim'in ölümünden sonra aileye bağlılığını sürdürmüş ve oğlu Ammar El-Hekim'i parti başkanlığına seçerek bunu kanıtlamıştır. Abdülaziz El-Hekim'in ölümden hemen sonra Necef sokaklarına dökülen Şii gençler, ellerindeki Ammar posterleri ve dillerinde Başkan Ammar sloganlarıyla IİYK parti yöneticilerini bir oldu bitti ile karşı karşıya bırakmışlardır. Çünkü parti içinde kimin başkan olacağı konusunda zaman zaman fikir ayrılıkları yaşanmıştır. El-Hekim sonrasında partinin başına Irak Cumhurbaşkanı yardımcısı Adil Abdulmehdi veya partinin önde gelen isimlerinden Hummam Hamudi'nin başkan olacağı beklenmekteydi. Ancak, 31 Ağustos'ta IİYK Şura Meclisinin aldığı kararla Ammar El-Hekim'in başkanlığa seçildiği açıklanmıştır. Ammar El-Hekim, babası döneminde Irak'ta ismini duyurmuşsa da, parti liderliğini yürütmesine imkansız gözüyle bakılmaktadır. Ancak İran, kendi kurduğu IİYK'nin başına El-Hekim ailesi dışında birinin geçmesine izin vermemektedir. Partililer ve İran, Ammar El-Hekim'in siyasi geçmişinden çok, Şiilerin dini okulu Havza'dan mezun olmasını ön plana çıkarmakta ve bunu yeterli gerekçe olarak göstermektedirler.(Tıkla-2)
Ammar El-Hekim Babasının Irak'taki Rolünü Üstlenebilir mi?
Ammar El-Hekim, babasının 2003 yılından sonra Irak'ta oynadığı siyasi rolü şu aşamada yerine getirebilecek konumda değildir. Ayrıca, Abdülaziz gibi İran- Irak ve ABD-İran sıcak diplomasisinde arabuluculuk görevini bugüne kadar hiçbir Iraklı siyasetçi göze alamamıştır. Abdülaziz El-Hekim hem İran ile, hem de Irak'taki siyasi gruplarla olan ilişkilerini korumayı başarmıştır. Bundan sonra IİYK'nin liderliğini üstlenen Ammar El-Hekim'in babasının izinden gideceğine kuşkuyla bakılmaktadır. Kuzey Irak yönetimi ile arası iyi olan Ammar'ın Sünnilerle arasının açık olduğu görülmektedir. IİYK'nin başkanlığına seçilen El-Hekim'in önümüzdeki günlerde Irak'taki Sünni ve Şii ayrımcılığını tetiklemesi muhtemeldir. Bununla birlikte Irak'ın güneyinde bir Şii eyaletinin kurulmasını savunması İran'ı da zora sokacaktır. Çünkü İran, bölgesinde kendisine rakip bir Şii federe bölgesine izin vermeyecektir. Bu nedenle İran, Ammar El-Hekim'i kontrol etmek için yakın gelecekte partiye daha fazla müdahale edebilir.
Sonuç olarak, IİYK lideri Abdülaziz El-Hekim, Şiilerin oluşturduğu ittifakın yanında Irak'taki siyasi dengeleri de etkilemiştir. El-Hekim'in ölümünden sonra oğlu Ammar'ın partinin başına geçmesi karşısında parti yöneticileri, Ocak 2010'da yapılacak seçimlerde partinin yıpranmaması için suskunluklarını korumaktadırlar. Genel seçimlerinden sonra Irak İslami Yüksek Konseyi içinde bir bölünmenin yaşanacağı öngörülmektedir. Ammar El-Hekim'i önümüzdeki aylarda zor günler beklemektedir. Bu nedenle Abdülaziz El-Hekim'in kontrol ettiği parti yöneticilerini, Ammar idare etmekte zorlanacaktır. Bundan sonra gerek Irak-İran, gerekse Irak-ABD arasındaki siyasi krizlerin daha da yoğunlaşması beklenmektedir.
(Ali SEMİN, Ortadoğu-Afrika Masası, Kıdemli Asistan, 05.09.2009)