Türkiye'nin Yeni Kafkasya Politikası Azerbaycan' Nasıl Etkiliyor?
Türkiye ile Ermenistan arasındaki normalleşme sürecinin etkileri kendini gösterirken, Azerbaycan tarafında da önemli gelişmeler yaşanmaya başlamıştır. Sürecin başlarında mesafeli bir yaklaşım sergileyen Azerbaycan, Türkiye’nin kendisini gelişmeler hakkında önceden bilgilendirmesi ve sürecin Azerbaycan’ın çıkarlarına ters düşecek bir şekilde seyretmeyeceğinin netleşmesi ile yeni adımlar atmaya başlamıştır. Türkiye-Azerbaycan ilişkilerinin “Futbol Diplomasisi” ile başlayan dönemde gerildiğini söylemek mümkün olsa da, o dönem gündeme gelen sınırların açılması düşüncesinin rafa kaldırılması ve Azerbaycan ile bir anlamda “gönül alma” niyetine dayalı olarak geliştirilen diplomatik ilişkiler bu gerginliği ortadan kaldırmıştır. Ardından son dönemdeki yeni “açılım” sürecinin başlangıcında Azerbaycan gelişmeleri tedirginlikle izlemiştir. Bunun nedeni, Karabağ Meselesi’nin henüz çözüme kavuşmamış olmasıydı. Şimdi ise Azerbaycan, Ermenistan sınırının açılması konusunda olumlu sinyaller vermektedir. Bu konu ile ilgili olarak Rus basınına konuşan Azeri Dışişleri sözcüsü Elhan Poluhov, işgal edilen Dağlık Karabağ dışındaki bölgelerin kontrolü karşılığında Ermenistan’la kapalı olan tüm ulaşım yollarının açılacağını belirtti. Aynı konuşmada Poluhov, 1985-1991 döneminde Ermenistan’dan sürülen Azerilerle Azerbaycan’ı terk eden Ermenilerin SSCB dağılmadan önce göç ettikleri için bulundukları yerin vatandaşları olduklarını, bu nedenle uluslararası hukuka göre bir mülteci sorununun söz konusu olmadığından ve Karabağ sorununun çözümünden sonra bu konu ile ilgilenilebileceğinden de bahsetmiştir. Konuşmada Karabağ dışındaki Ağdam, Fuzuli, Zengilan, Cebrail ve Gubadlı bölgelerinin kontrolünün Azerbaycan’a geçmesi, Laçin ve Kelbecer bölgelerinin işgalinin biteceği tarihin de belirlenmesi gerektiği ve işgal sona erip bu bölgelere Azeriler yerleştiğinde buradaki halkın güvenliğini sağlayacak bir mekanizma oluşturulması gerektiğinin ayrıca vurgulanması, Azerbaycan’ın bu konudaki net ve tavizsiz tavrını ortaya koymaktadır. (Tıkla-1) Aslında Azerbaycan bu konudaki fikrini değiştirmiş değildir. Nitekim Karabağ Sorunu çözülmeden ve işgal sona ermeden Azerbaycan tarafından bir açılım söz konusu olmayacaktır.
Ancak bu ifadeler, Türkiye’nin Kafkaslardaki yeni politikasının başarılı sinyaller vermesi üzerine, Azerbaycan’ın sürece dahil olma niyetinin ilk adımları olarak nitelendirilebilir. Zira Ermenistan’la sınırın açılması konusunda Türkiye’nin sanılanın aksine birçok kazanım elde edeceği uluslararası kamuoyu tarafından görülmektedir. Ermenistan ise bu açılımla birlikte Kafkaslarda barışın devamı için tavizler vermesi gereken bir ülke olarak ortaya çıkacaktır. Azerbaycan, tüm bunların yarattığı farkındalık ile artık Türkiye’nin açılımını ılımlı söylemlerle desteklemektedir. Bunun diğer bir nedeni de Ermenistan’ın Kafkasya’daki tüm projelerde varlık göstermek istemesidir. Böyle bir ortamda Azerbaycan, bölgesel politikalardaki mevcudiyetini güçlendirmek için açılımlar yapma yoluna gitmektedir.
Sonuç olarak, Kafkaslarda meydana gelen yeni konjonktürel gelişmeler, Azerbaycan, Ermenistan ve Türkiye’yi yeni bir mecraya itecektir. Ancak, gelişmelerin iyi değerlendirilmesi gerekmektedir. Bu süreçte tarafların karlı çıkacakları ve geleneksel sorunların çözüldüğü bir barış ortamı doğması muhtemel görünmektedir.
(Yeşim Doğan, Kafkasya Masası, Araştırmacı, 08.09.2009)