Türkiye’nin ticaret hayatını 1957’den beri düzenleyen 6762 sayılı Türk Ticaret Kanunu (TTK) artık yerini 6102 sayılı yeni Türk Ticaret Kanunu’na bırakmak üzeredir. 1999 yılından beri üzerinde çalışılan ve uzun müzakereler neticesinde 12 Ocak 2011 tarihinde yasalaşan yeni kanun 01 Temmuz 2012 tarihinde yürürlüğe girecektir.
Bu yazıda, ticaret hayatındaki normatif ilişkileri belirleyecek olan yeni kanunun, şirketlere, şirket yönetimlerine, şirket faaliyetlerine yönelik denetim ve gözetim alanına ne gibi yenilikler getireceğini aşağıdaki başlıklar altında, özetle ve basit bir dille anlatmaktır.
Genel Bakış
6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu 1535 madde ve 6 geçici madde olmak üzere toplamda 1541 maddeden oluşmaktadır. Kanun maddelerinin temel başlıklara göre dağılımı aşağıdaki şekildedir:
• Başlangıç 1-10
• Birinci Kitap: Ticari İşletme 11-123
• İkinci Kitap: Ticaret Şirketleri 124-645
• Üçüncü Kitap: Kıymetli Evrak 646-849
• Dördüncü Kitap: Taşıma İşleri 850-930
• Beşinci Kitap: Deniz Ticareti 931-1400
• Altıncı Kitap: Sigorta Hukuku 1401-1520
• Son Hükümler 1521-1535
Kanunun Temel İlkeleri
- Kurumsal yönetişim (Yönetim Kurulu)
- Hesap verebilirlik (bağımsız denetim ve işlem denetimi)
- Şeffaflık (internet sitesi)
- Sorumluluk hukuku
- Tazminat ve sigorta hukuku
Şirketlere Getireceği Yenilikler
Kuruluş
- Ultra vires (konu dışı işlem yapma yasağı) kalkmaktadır. Bundan sonra her şirket her işi yapabilecektir.
- Kuruluş evraklarından biri de “işlem denetçisi raporu” olacaktır.
- Asgari sermaye zorunlu 50.000 TL olacaktır.
- Ayni sermaye konması halinde değerleme usulü kamuya açıklanacaktır.
- Gayrimenkuller ve İnternet hakları da sermaye olarak konabilecektir.
- Yönetim Kurulu sermaye artırabilecektir.
- Gayri faal şirketlere Ticaret Bakanlığı’ndan ihtar gelecektir. Ardından sicilden silinmeleri söz konusu olacaktır.
- Aile şirketlerinin kurumsallaşması ve aile anayasalarını yazmaları gerekecektir.
- TTK’nın yürürlüğe gireceği 01.07.2012 tarihinden itibaren 18 ay içinde ana sözleşme tadilatları yapılacaktır.
- Kanunun yürürlüğünden itibaren 15 gün içinde saman ortaklar temizlenebilecektir.
Yönetim
- Tek kişilik Yönetim Kurulu (YK) mümkün olacaktır.
- YK üyeleri aynı sektörde başka bir şirkette üyelik yapamayacaktır.
- YK üyelerinin ¼ oranında yükseköğretim mezunu olması şartı getirilmektedir. (Tek kişilik YK’da bu şart aranmayacaktır)
- YK üyelerinin pay sahiplerini temsil zorunluluğu kalkmaktadır. Uzman ve profesyonel kişiler yönetime girebilecektir.
- YK toplantı nisabı üye tam sayısının çoğunluğu olacaktır. Kararlar hazır bulunanların çoğunluğu ile alınabilecektir.
- Her üyenin kendi isteğiyle şirket defterlerini inceleme yetkisi olacaktır.
- Tüzel kişiler de YK üyesi olabilecektir.
- Denetim Kurulu, organ olarak kaldırılmaktadır. Bunun yerine getirilen Denetçi, şirketin ölçeğine göre; ortakları Yeminli Mali Müşavir (YMM) veya Serbest Muhasebeci Mali Müşavir (SMMM) unvanını taşıyan Bağımsız Denetleme Kuruluşu veya bir ya da birden fazla YMM veya SMMM olabilecektir. Bu amaçla şirket genel kurulları, ölçeklerine göre, denetim kuruluşu ya da denetim lisanslı meslek mensuplarının atamalarını 01.07.2012 tarihinden itibaren 31.03.2013 tarihine kadar yapacaklardır.
- Denetçi, şirket genel kurulunca seçilecek, ticaret siciline tescil ettirilecektir.
- Denetçinin taraflı davrandığının düşünülmesi halinde ancak asliye ticaret mahkemesinin bu konuda vereceği karara göre görevinden alınabilecektir.
- Denetçi şirketin finansal tablolarını, faaliyet raporunu, envanterini, muhasebesini, iç denetimini gözden geçirecek ve her ay raporunu düzenleyecektir. Şirketin geleceğini belirsiz görürse “Riskin Erken Tespiti Komitesi” kurdurabilecek. Bu komite bankacı, Mali Müşavir ve/veya hukukçulardan oluşabilecektir.
- Denetçinin denetiminden geçmemiş finansal tablolar ile yönetim kurulu faaliyet raporu, düzenlenmemiş hükmünde olacaktır.
- İşlem Denetçisi; kuruluş, sermaye artırımı, birleşme, bölünme, tür değiştirme gibi durumlarda gerekecektir. Duruma göre avukat veya mühendis olabilecektir.
- Sanal Genel Kurul: Halka açık olmayan şirketler de elektronik ortamda (elektronik imza kullanılarak) genel kurul yapabilecektir.
- Şirketler Topluluğu: Hâkim şirket yavru şirketi zarara uğratmaktan sorumlu olacaktır.
- Ortakların şirketten borç alması yasaklanmaktadır. Bunun yerine “Kar Payı Avansı” getirilmektedir.
Web sayfası zorunluluğu
01.07.2013 tarihinden itibaren web sayfası, tüm Anonim (AŞ) ve Limited (LTD) şirketler için zorunlu olacaktır. Bunu gerçekleştirmeyenlere 6 aya kadar hapis cezası getirilmektedir. Web sayfası maliyetini, Ticaret Bakanlığı üstlenebilecektir.
Web sayfasında ilan edilecek bilgiler:
- 3 ya da 5 yıllık bütün finansal tablolar ve dipnotları. Bilanço-Gelir Tablosu-Nakit Akış Tablosu - Öz Kaynak Değişim Tablosu
- Denetçi Raporları – İşlem Denetçisi Raporları – Özel Denetim Raporları
- Ortakların ve kamunun bilmesi gereken tüm bilgiler
- Yönetim Kurulu üyelerinin ücretleri, temsil ve seyahat masrafları, tazminatlar vb.
MERSİS (Merkezi Sicil Kayıt Sistemi)
- Elektronik ortamda şirket kuruluşuna izin verecektir. Pilot bölge uygulaması Mersin’de başlamıştır.
· 2012 sonuna kadar sırasıyla Ticaret Sicili – Vakıflar – Dernekler - Serbest Meslek – Apartman Yönetimleri – Kamu Kuruluşları için tamamlanması planlanmaktadır.
Muhasebede Yenilikler
- 01.01.2013 tarihi itibariyle Uluslar Arası Muhasebe Standartları’na (UMS) uyumlu Türkiye Finansal Raporlama Standartları (TFRS) devreye girecektir.
- Değerleme ölçülerinde UMS ile uyum sağlanacaktır. Ticari kar ile mali kar birbirine yaklaşacaktır. Kayıt dışılık önleneceğinden vergi oranlarının düşürülmesi ihtimali doğacaktır.
- 2012 bilançosu 2013’de açılırken Türkiye Muhasebe Standartları’na (TMS) göre dönüştürülecektir.
- NBD (Net Bugünkü Değer) hesaplamalarına başlanacaktır.
- Belge değil işlem esaslı anlayış gelmektedir.
- Her işlemin işletmeye özgülülüğü kabul edilecektir.
Yoğun bir mesleki yargı kullanımı gelecektir
- Muhasebe kayıtları silinemeyecek,
- Defterler elektronik ortamda tutulabilecek,
- Geriye doğru düzeltme yapılamayacak,
- Finansal tablolar tacir tarafından imzalanacak,
- Ticari defterler 10 yıl saklanacaktır.
Meslek Mensuplarına (SMMM) Getirdiği Yenilikler
- AŞ ve LTD’lerde denetim meslek mensupları eliyle yapılacaktır.
- Denetçilerin yetiştirilmesi için Ocak 2012’den itibaren eğitimler başlayacaktır. Eğitimin sonunda Denetçi Sertifikası verilecektir.
- Meslekte; eğitim, kurumsallaşma, uzmanlaşma, güçleri birleştirme ve paylaşma dönemi başlayacaktır. Defter Tutma-Denetim-Danışmanlık işleri yeni oluşacak kurumsallaşma ile aynı çatı altında yürütülebilecektir.
Yıldızı Parlayacak Sektörler
- Bilişim
- Mali Müşavirlik
- Hukuki Danışmanlık
- Sigortacılık
Sonuç
Daha önce defalarca finansal krizlerle boğuşan dünyada artık aşağıdaki prensiplere ağırlık vererek riskleri önleme çabaları yoğunlaşmaktadır;
Denetim: Sadece borsaya kayıtlı şirketlerde zorunlu olan bağımsız denetim tüm sermaye şirketlerine yayılmaktadır. Kamuoyunun denetimini de sağlayabilmek için web sayfası zorunluluğu sayesinde şeffaflık artırılmaktadır.
Doğabilecek krizlerin milli ekonomiyi etkilemeden önce tabanda önlenebilmesi için, şirket denetçilerine “Riskin Erken Tespiti Komitesi” kurdurma yetkisi verilmektedir. Ayrıca denetçi raporu şirket yönetim kurulunun istifasını gerektirebilecektir. Bunların yanında denetçileri, raporlarına güvenerek yatırım yapan iştirakçilerin zarar tazminatlarına karşı koruyabilecek mesleki sorumluluk sigortaları devreye girecektir.
Standart: Sadece borsaya kayıtlı şirketlerin finansal tablolarında kullanımı zorunlu olan TFRS tüm sermaye şirketleri için zorunlu hale gelmektedir. Bu sayede yabancı yatırımcının finansal tablolarımızı değerlendirebilme imkânı da artmaktadır. Bizde sadece “Küçük ve Orta Büyüklükteki İşletmeler” KOBİ TFRS’yi yani tam set standardın ana hatlarını uygulayacaktır.
KOBİ’lerde şimdiye kadar vergi matrahının tespitine yönelik değerleme usulleriyle muhasebe yapılıyor ve finansal tablolar hazırlanıyordu. Bundan sonra finansal tablolardaki rakamların ortaklara, yatırımcılara ve kredi verenlere “Gerçeğe Uygun” değerler sunması sağlanacaktır. Bu sayede vergi matrahı ile ticari kazanç birbirine yaklaşırken kayıt dışılık azalacak ve vergi oranlarının düşürülmesi gündeme gelebilecektir.
Profesyonellik: Şirket yönetimlerinin, aile şirketlerinde dahi profesyonellere devri mümkün hale gelmektedir. Günümüzde büyük devletleri ayakta tutan şeyin köklü markalar olduğu bilinmektedir. Bu markalar da devamlılıklarını anayasalarına borçludur.
Son tahlilde şunu söyleyebiliriz ki, Yeni Türk Ticaret Kanunu’nda yukarıdaki prensiplerin hayata geçirilmesi amaçlanmıştır. Bununla birlikte uygulamada en azından ilk yıllarda, özellikle yeni bir anlayışla ticaret hayatına girecek olan denetim mekanizmasının uluslararası standartlarda işletilmesine dair teknik detaylarda bazı aksamaların ve belirsizliklerin yaşanabileceği öngörülmektedir.
Mali Müşavir*