8 - 9 Aralık 2011 tarihlerinde gerçekleştirilen zirvede, Avrupa Birliği (AB) devlet ve hükümet başkanları, Avro alanında borç krizi ile mücadele için atılabilecek önlemler ile bu kapsamda Fransa ve Almanya’dan gelen Avro alanı için “İstikrar ve Büyüme Birliği” kurulması amacıyla Anlaşma’da değişiklik yapılmasına ilişkin teklif üzerinde görüşmüşlerdir.
Zirve sonunda Avro alanı devlet ve hükümet başkanlarının ortak açıklamasında; güçlü bir ekonomik birliğe doğru ilerlemek üzerinde anlaşmaya varıldığı, bu doğrultuda yeni mali kurallar ile güçlendirilmiş ekonomik koordinasyonun sağlanması ve kısa vadeli sorunlarla mücadele için istikrar sağlayıcı araçların geliştirilmesi amacıyla harekete geçileceği ifade edilmiştir.
Ekonomik ve Parasal Birliğin düzgün işleyişi için güçlü bir mali disiplinin gerekli olduğunun altını çizen Avro alanı liderleri, bu amaçla Avro alanı üyeleri arasında yeni bir hükümetlerarası antlaşma yapılması gerektiğini vurgulamışlardır.
Avro alanı liderlerinin ortak açıklamasında yer alan hususlar;
- Avro alanı üyelerinde yıllık yapısal açığın nominal GSYH’nın %0.5’ini aşmamasına, bütçe açığına ilişkin kuralın üye devletlerin ulusal hukuk sistemlerine aktarılmasına ve bu alanda Avrupa Birliği Adalet Divanı’nın yargı yetkisinin tanınmasına ilişkin düzenlemeler içeren mali kuralın kabul edilmesi
-Lizbon Antlaşması’nın 126. maddesi ile düzenlenen Aşırı Bütçe Açığı Prosedürü kurallarının Avro alanı ülkeleri için sıkılaştırılması ve bütçe açığı kuralını ihlal eden üye devletlere otomatik yaptırım uygulanmasına imkan tanınması,
- Avrupa Komisyonu’nun 23 Kasım 2011 tarihli, Avro alanı ülkelerinin ulusal bütçelerinin izlenmesi ve değerlendirilmesi ile aşırı bütçe açığının düzeltilmesine ilişkin tüzük önerisinin değerlendirilmesi,
-Avro alanının düzgün işleyişinin temini için güçlendirilmiş işbirliğinin daha aktif kullanılması, yılda iki kez düzenli olarak Avro alanı zirvelerinin gerçekleştirilmesi,
-Avrupa İstikrar Mekanizmasını kuran Antlaşmanın onay sürecinin hızlandırılması
olarak sıralanmaktadır.
[1]
Avro alanı liderlerinin açıklamasında, üye devletlerde mali disiplinin güçlendirilmesi amacıyla Birliğin supranasyonel kurumlarına -Adalet Divanı örneğinde olduğu gibi- rol verilmesinin ve -Komisyon’un Aşırı Bütçe Açığı Prosedüründeki rolünde olduğu gibi- mevcut rollerinin güçlendirilmesinin hedeflendiği görülmektedir. Dolayısıyla liderlerinin açıklamasında yer alan hususlar, para politikası supranasyonel düzeyde yürütülen, ancak maliye politikaları ilke olarak ulusal düzeyde kalan üye devletlerin maliye politikalarının supranasyonel düzeyde daha etkin denetlenmesinin ve kontrol edilmesinin hedeflendiğinin işaretidir.
Bilindiği gibi, Maastricht Antlaşması’nın 104., Lizbon Antlaşması’nın 126. maddesi ile düzenlenen Aşırı Bütçe Açığı Prosedürü uyarınca, üye devletlerde bütçe ve borç durumu Komisyon tarafından izlenmekte, Komisyon’un tavsiyesi üzerine Bakanlar Konseyi, ilgili üye devlette aşırı bütçe açığı olup olmadığına karar vermektedir.
Aşırı bütçe açığı prosedürüne tabi üye devlet, Anlaşma’nın 126. maddesinin 9. paragrafı uyarınca alınan bir karara uymuyor ise, Konsey, anılan maddenin 11. paragrafında sayılan tedbirlerin birini ya da birkaçını uygulamaya karar verebilmektedir.
Söz konusu tedbirler;
-İlgili üye devletten, tahvil ve menkul kıymetler çıkarmadan önce Konsey tarafından belirlenecek ilave bilgileri yayımlamasını istemek,
-Avrupa Yatırım Bankası’nı, ilgili üye devlete kredi verme politikasını gözden geçirmeye davet etmek,
-İlgili üye devletten, aşırı kamu açığı Konsey’in görüşü uyarınca giderilmiş sayılıncaya kadar, uygun bir miktarı Birlik nezdinde faizsiz teminat olarak yatırmasını istemek,
-Uygun miktarda para cezası vermek
olarak sıralanmaktadır.
Ancak, Aşırı Bütçe Açığı Prosedürü kapsamında bütçe açığı kurallarını ihlal eden üye devletlere yönelik yaptırımların etkin uygulanmaması üye devletlerin bütçe açığı kurallarına riayet etmede gerekli özeni göstermemesine neden olmuştur. Dolayısıyla, Avro alanında borç krizinin etkileri nedeniyle, Almanya Antlaşma’nın 126. maddesinin daha sıkı ve otomatik yaptırımlar içerecek şekilde değiştirilmesini önermiştir. Ancak, Britanya’dan gelen itiraz 126. maddenin yeniden kaleme alınmasını önlemiştir.
Diğer taraftan, Komisyon’un 23 Kasım 2011 tarihli önerisi, Avro alanı üyelerinin bütçelerinin ulusal parlamentoların onayına sunulmadan önce Komisyon’un değerlendirilmesine sunulmasını ifade etmektedir ki, bu durum Komisyon’a taslak ulusal bütçeler üzerinde değişiklik yapılmasını talep etme yetkisi vermektedir. Dolayısıyla Komisyon’un önerisi hayata geçirilebilirse, ulusal bütçelerin hazırlanma sürecine supranasyonel bir kurum dahil olacaktır.
Zirve sonrasında Angela Merkel, zirve kararlarından duyduğu memnuniyeti ifade ederken, Avrupa Konseyi başkanı Van Rompuy, hükümetlerarası nitelikteki sözleşmenin, Avro alanı dışında kalan üyelere de açık olduğunu vurgulamıştır. Merkel ve Van Rompuy, söz konusu antlaşmanın, gelecekte AB Antlaşmaları içine dahil edilmesini umduklarını belirtmişlerdir.
[2]
Avro alanında mali disiplinin güçlendirilmesi için alınacak önlemlerin Antlaşma değişikliği ile değil de, hükümetlerarası bir antlaşma ile düzenlenmesinin başlıca nedeni, Antlaşma değişikliklerinin “basitleştirilmiş değiştirme usulleri” uygulansa bile, AB’nin tüm üyelerinin onayını gerektirmesi, ancak Britanya’nın Antlaşma değişikliğini kabul etmeyeceğini açıkça ifade etmesidir. Dolayısıyla, daha sıkı bir mali disiplin arzu eden Avro alanı ülkelerinin tek seçeneği kendi aralarında bir hükümetlerarası antlaşma imzalanması yönünde olmuştur. Ancak, bu durumda, Komisyon hükümetlerarası antlaşmanın tarafı olamayacağından, hükümetlerarası antlaşma ile oluşturulan sistemin karar alma sürecinde yer alamayacaktır.
Diğer taraftan, hükümetlerarası bir antlaşmada, Adalet Divanı’na yetki tanınabilir mi? Bu soru da ayrıca bir tartışma konusudur ve Avro alanı ülkeleri bu durumda Lizbon Antlaşması’nın 273. maddesine atıf yapacaklardır; zira 273. maddede “Adalet Divanı, bir tahkimname uyarınca önüne getirilmesi kaydıyla, üye devletlerarasında Antlaşmalar’ın konusuyla bağlantılı her türlü uyuşmazlık hakkında karar vermeye yetkilidir” hükmü yer almaktadır.
Avro alanı üyeleri tarafından imzalanması planlanan ve diğer AB üyelerine de açık olan söz konusu Antlaşma’nın ilk taslağının birkaç hafta içinde hazırlanması ve ulusal hükümetlerin değerlendirmesine sunulması beklenmektedir. Tüm imzacı taraflarca ulusal hukukları uyarınca onaylanması gereken antlaşma için hedef tarih, Van Rompuy’un ifadesiyle Mart 2012’dir.
[1] Statement by the Euro Area Heads of State or Government, European Council, Brussels, 9 December 2011
[2] New Treaty ready “by March”, 09.12.2011, www.european.voice.com