2000-2001 krizinden sonra izlenen iktisadi politikaların da temel amaçlarından biri ‘enflasyonu düşürmek’ olarak belirlenmiş ve bu görev Merkez Bankası’na verilmiştir. Merkez Bankası’nın temel amacı ‘fiyat istikrarını sağlamak ve sürdürmek’ olarak belirlenmiştir. Fiyat istikrarı, kişilerin yatırım, tüketim ve tasarruf kararlarını alırken dikkate almaya gerek duymadıkları düşük enflasyon oranını ifade eder. Gelişmiş ülkeler için bu oran yıllık yüzde 1-3 arası enflasyonu ifade etmektedir. Enflasyon ise, genel fiyat düzeyindeki yüzde artışını ifade etmektedir.
2002 yılında yüzde 30’larda olan enflasyon oranıı günümüzde yüzde 10’ların altına düşürülmüş ancak son aylarda enflasyon oranında yükseliş gözlenmektedir.
Kasım 2011 döneminde tüketici fiyatları yüzde 1,73 artmış ve yıllık enflasyon yüzde 9,48 olmuştur. Kasım 2011 döneminde Tüketici Fiyatları Endeksi’nde Ekim 2011 dönemine göre yüzde 1,73, Aralık 2010 dönemine göre 9,82, bir önceki yılın aynı ayına göre yüzde 9,48 artmıştır. Mayıs 2011 den sonra düşüş eğilimde olan enflasyon oranı Eylül 2011’den sonra artmaya başlamıştır. 2010 ve 2011 yılları için aylık enflasyonun seyri Grafik 1’de sunulmuştur.
12 ana harcama grubu incelendiğinde Ekim 2011 dönemine göre en yüksek artış yüzde 5,59 ile giyim ve ayakkabı grubunda gerçekleşmiştir. Kasım 2011 döneminde tüketici fiyat endeksinde yer alan gruplardan alkollü içecekler ve tütünde yüzde 3,69, gıda ve alkolsüz içeceklerde yüzde 3,27, çeşitli mal ve hizmetlerde yüzde 1,69, ev eşyasında yüzde 1,15, haberleşmede yüzde 0,90, lokanta ve otellerde yüzde 0,62, konutta yüzde 0,61, sağlıkta yüzde 0,23, eğitimde yüzde 0,07, eğlence ve kültürde yüzde 0,01 artış gerçekleşmiştir. Ana mal gruplarından sadece ulaştırmada yüzde 0,55 düşüş gerçekleşmiştir.(Tablo 1)
Bir önceki yılın aynı ayına göre TÜFE’de en yüksek artış yüzde 19,14 ile çeşitli mal ve hizmetler grubunda gerçekleşmiştir. Alkollü içecekler ve tütün yüzde 18,56, ulaştırma yüzde 13,22, ev eşyası yüzde11,0’luk artışla artışın yüksek olduğu diğer harcama gruplarıdır.
Tablo 1: Kasım 2011 TÜFE ve Alt Kalemleri Yıllık Yüzde Değişim
|
|
Ağırlık
|
2011 (Yıllık)
|
2011 (Aylık)
|
|
TÜFE
|
100
|
9,48
|
1,73
|
|
Gıda ve Alkolsüz İçecekler
|
26,78
|
7,11
|
3,27
|
|
Alkollü İçecekler ve Tütün
|
5,90
|
18,56
|
3,69
|
|
Giyim ve Ayakkabı
|
7,22
|
8,41
|
5,59
|
|
Konut
|
16,46
|
8,88
|
0,61
|
|
Ev Eşyası
|
6,93
|
11,09
|
1,15
|
|
Sağlık
|
2,40
|
0,46
|
0,23
|
|
Ulaştırma
|
15,15
|
13,22
|
-0,55
|
|
Haberleşme
|
4,64
|
4,83
|
0,90
|
|
Eğlence ve Kültür
|
2,70
|
5,92
|
0,01
|
|
Eğitim
|
2,32
|
6,62
|
0,07
|
|
Lokanta ve Oteller
|
5,89
|
8,01
|
0,62
|
|
Çeşitli Mal ve Hizmetler
|
3,61
|
19,14
|
1,69
|
Yıllık enflasyon, ulaştırma ve yemek hizmetleri gruplarında gerilerken, ulaştırma ve yemek hizmetleri hariç hizmetler grubunda sınırlı bir oranda yükselmiştir. Bu yükselişte paket turlar, posta hizmetleri ve mali hizmetler fiyatlarındaki artışlar ön plana çıkmıştır. Temel mal grubu fiyatları Kasım 2011 döneminde yaklaşık 1 puan yükselerek yüzde 9,8 olmuştur. Bu gelişmede özellikle tekstil ve hazır giyim ithalatında alınan koruma önlemlerinin etkisiyle mevsimsel ortalamaların üzerinde artış gösteren giyim fiyatları etkili olmuştur. Dayanıklı mal (altın hariç) grubunda ise otomobil fiyatlarındaki gerilemenin (yüzde 0,36) etkisiyle aylık artış bir miktar yavaşlasa da yıllık enflasyon artışını sürdürmüştür. Mobilya ile elektrikli ve elektriksiz ev aletleri fiyatları ise üretici fiyatlarındaki birikimli artışın da etkisiyle sırasıyla yüzde 1,25 ile 1,71 oranlarında yükselmiştir. Bunun yanında, ÖTV oranlarındaki düzenleme sonucunda tütün ürünlerinde gözlenen artışın Kasım 2011 dönemi enflasyonuna katkısı 0,2 puan olarak gerçekleşmiştir. Bu durumda Ekim 2011 döneminde yönetilen/yönlendirilen fiyatlar üzerinde yapılan ayarlamaların enflasyona toplam katkısı yaklaşık 1,6 puan olmuştur.
Enerji fiyatları Kasım 2011 döneminde yüzde 0,15 oranında gerilemiş, grup yıllık enflasyonu ise 1,31 puan düşerek yüzde 12,74 olmuştur. Söz konusu gerilemede döviz kuru gelişmeleri sonucu sırasıyla yüzde 1,82 ve 0,55 oranında azalan akaryakıt ve tüpgaz fiyatları önemli rol oynamıştır. Diğer taraftan, katı yakıt fiyatları ve su tarifeleri sırasıyla yüzde 2,94 ile 1,54 oranlarında yükselmiştir.
Gıda ve alkolsüz içecekler grubu fiyatları Kasım ayında yüzde 3,27 oranında artmış ve grup yıllık enflasyonu, işlenmemiş gıda grubundaki düşük bazın etkisiyle 5,35 puan artarak yüzde 7,11 olmuştur. İşlenmemiş gıda fiyatları, Ekim ayındaki yükselişin ardından bu dönemde de taze meyve ve sebze fiyatlarındaki geçmiş yıl ortalamalarının üzerinde gerçekleşen yükselişin etkisiyle yüzde 5,47 oranında artmıştır.
TÜFE’deki değişime bölgesel olarak incelendiğinde Kasım 2011 döneminde en yüksek artış Mardin, Batman, Şırnak, Siirt illerinde olmuş ve bu illerde TÜFE’nin aylık artışı yüzde 2,48 olarak gerçekleşmiştir.
2011 yılı Kasım ayında endekste kapsanan 445 maddeden; 54 maddenin ortalama fiyatlarında değişim olmazken, 317 maddenin ortalama fiyatlarında artış, 74 maddenin ortalama fiyatlarında ise düşüş gerçekleşmiştir.
Grafik 1: Tüketici Fiyat Endeksi
Enflasyon oranındaki artışta işlenmemiş gıda fiyatlarındaki gelişmeler belirleyici olmuştur. Döviz kuru hareketlerinin temel mal fiyatları üzerindeki gecikmeli yansımaları devam ederken hizmet fiyatlarında artış sınırlı olmuştur. İşlenmemiş gıda fiyatlarındaki baz etkisi nedeniyle yıllık enflasyonun Aralık 2011 döneminde de yükselmeye devam edeceği tahmin edilmektedir. Daha sonraki dönemlerdeki enflasyon oranlarındaki artışın önlenmesi için 22. Aralık.2011 tarihli Para Politikası Kurulu toplantısında faiz artırımı kararı beklenebilir.
Bilkent Üniversitesi*