Modern iktisadın şekillenmeye başlamasından bu yana önemi bilinen ve 1950’li yılların ikinci yarısından itibaren teorik çalışmalarla ve modellerle de belirgin hale getirilen bilgi ve bilgi temelli üretim faktörleri küreselleşmenin kazandırdığı ivme ve sağladığı dönüşüm ile birlikte üzerinde hassasiyetle durulan bir konu haline gelmiştir. Bilginin bir sonucu olarak teknolojik gelişme ve yenilikçilik süreçleri iktisadi yaşamı rekabet gücü, kârlılık ve kalkınma gibi temel başlıklar etrafında şekillendirmektedir. Bununla birlikte gelişen teknoloji toplumsal yaşamı, kültürel ve toplumsal iletişimi ve etkileşimi de belirgin olarak etkilemektedir. Bu yayılan etki özellikle emek ve emeğin niteliklerinin dönüşümü konusunda toplumsal yaşama yansımaktadır.

 

Bu dönüşüm sürecinde özellikle iktisadi kalkınmanın gizli unsuru olarak etkin role sahip sivil toplum kuruluşları da yenilikçiliğe ayak uydurmaktadır. İnternet ve sosyal medya ağları aracılığıyla düzenlenen ve geliştirilen kampanyaların yanı sıra sosyal medya odaklı sivil toplum hareketleri kendini göstermeye başlamıştır. Yenilikçiliğin sivil topluma yansımasının yanısıra sivil topluma yönelik yenilikçi faaliyetler de artma eğilimindedir. Gönüllülük esasına dayalı olarak toplumsal duyarlılık gösteren kişi, kurum ve grupların çalışmaları sosyal yenilikçilik (inovasyon) kavramının önemini her geçen gün daha belirgin hale getirmektedir.

 

‘Toplumun tüm kesimlerine fayda sağlayacak yenilik, değişiklik ve iyileştirme faaliyetlerinin geliştirilmesi ve uygulanması’ (Elçi, 2007) olarak tanımlanan sosyal (toplumsal) inovasyon sivil toplumun geliştirilmesinden bölgesel gelişmeyi sağlayacak ve istihdamı destekleyecek strateji ve politikalara kadar insan odaklı yaklaşımların tümünü temsil etmektedir.

Dünyada pek çok sosyal inovasyon örneği olmasına karşın en çok bilineni ve toplumsal etkileriyle en çok tanınanı Bangladeşli bankacı ve ekonomi profesörü Muhammed Yunus’un 2006 yılında Nobel Barış Ödülü kazanmasını sağlayan “Mikro Kredi-Grammenbank” uygulamasıdır. İstanbul Ticaret Odası tarafından 2009 yılında fahri doktora unvanı verilen Yunus’un bu projesi ülkemizde de yer bulmuş ve binlerce kişi bu uygulamadan faydalanmıştır. Tanınmış ve geniş uygulama alanı bulmuş bu örnek gibi pek çok sosyal inovasyon girişimi dünyada pek çok kişinin yaşamını değiştirmekte, toplumsal ve iktisadi bir etki oluşturmaktadır. Bu sosyal girişimciliği iktisadi girişimcilikten ayıran en önemli özellik ise sosyal inovasyon sürecinde üretilen projelerin sadece ele alınan sorunlarla sınırlı çözümler üretmemesi aynı zamanda bu sorunun temelindeki davranış biçimlerini de şekillendirmesidir.

 

Ülkemizde de (artık) sosyal girişimciliğin belirleyici role sahip olduğu sosyal inovasyon temelli projeler üreten, yöneten ve yaygınlaştıran bir merkez faaliyet göstermekte. Karşılanmamış toplumsal sorunlara yenilikçi çözümler üretme amacıyla kurulan Sosyal İnovasyon Merkezi’nin  (SİM) diğer bir hedefi de toplumsal yenileşme için uğraş veren birey, grup ve kurumların bir araya geldiği bir buluşma noktası olmak. İnsan, toplum ve gezegen için sürdürülebilir bir yaşam sağlamaya katkıda bulunacak bir oluşuma öncülük eden Suat Özçağdaş tarafından kurulan bu merkez çeşitli üniversitelerde görev alan akademisyenler ve çok çeşitli sivil toplum örgütlerinde çalışan gönüllü ve profesyoneller ile birlikte faaliyet göstermekte. Afet sonrası hayatın normalleştirilmesine katkı sağlamak üzere yapılan çalışmalara da katkı sağlayan merkez şu aralar acısı çok taze olan Van Depremi sonrası bölgedeki sosyal yaşamı düzenlemeye yönelik bir proje üzerinde çalışıyor.

 

Son söz olarak yenilikçiliğin iktisadi etkileriyle birlikte toplumsal yaşama ve dolayısıyla insani ve iktisadi kalkınmaya katkılarıyla birlikte bütünsel olarak ele alınması gereken bir kavram olduğunu ifade edebiliriz.

 

Not 1: Metinde bahsi geçen Sosyal İnovasyon Merkezi Kadıköy-İstanbul’da faaliyet göstermektedir. Daha fazla ve ayrıntılı bilgi almak için merkezin web sitesini ziyaret edebilirsiniz: http://www.sosyalinovasyonmerkezi.tk/

Not 2: Elçi, Şirin (2007), İnovasyon, Ankara: Technopolis Group