Dünya ticaret hacminde 2009 yılında yaşanan yüzde 10,7 oranındaki daralmanın ardından, 2010 yılında ekonomik faaliyetlerdeki büyümeye paralel olarak dış ticaret hacmi yüzde 12,8 oranında artış göstermiş ve 2010 yılında dünya mal ve hizmet ticareti fiyatları yüzde 5,2 oranında yükselmiştir. ABD ekonomisinin toparlanmasının beklenenden yavaş olması ve Avrupa Birliği ülkelerinde yaşanan borç krizi global krizin bir süre daha devam edeceğini göstermektedir.
Global krizle beraber Türkiye’de dış ticaret açığı artmıştır. Ekim 2010 döneminde 6.3 milyar dolar olan dış ticaret açığı Ekim 2011 döneminde 7.9 milyar dolara çıkmıştır. Ekim 2011 döneminde 11.9 milyar dolarlık ihracat ve 20 milyar dolarlık ithalat gerçekleşmiştir. Ocak-Ekim 2011 döneminde ise 111,4 milyar dolarlık ihracat ve 201,5 milyar dolarlık ithalat yapılmıştır. Ocak-Ekim 2011 döneminde dış ticaret açığı 90 milyar dolardan fazladır. Ekim 2010 döneminde yüzde 63,4 olan ihracatın ithalatı karşılama oranı, 2011 Ekim ayında yüzde 59,9’a gerilemiştir. Grafik 1, Ekim 2010 ve Ekim 2011 dönemi ile Ocak-Ekim 2010 ve Ocak-Ekim 2011 dönemi için ithalat ve ihracat büyüklüklerini göstermektedir.
Grafik 1: Dış Ticaret Ekim 2010,Ekim 2011, Ocak-Ekim 2010, Ocak-Ekim 2011
Tablo 1: Ülke Gruplarına Ihracat (%)
|
|
Ekim 2010
|
Ekim 2011
|
Ocak-Ekim 2010
|
Ocak-Ekim 2011
|
|
Avrupa Birliği
|
47,6
|
44,2
|
46,3
|
46,9
|
|
Diğer
|
52,4
|
55,8
|
53,7
|
53,1
|
Kaynak:TUİK
Tablo 2: Ülke Gruplarına Göre Ithalat(%)
|
|
Ekim 2010
|
Ekim 2011
|
Ocak-Ekim 2010
|
Ocak-Ekim 2011
|
|
Avrupa Birliği
|
40,1
|
37,1
|
38,7
|
37,9
|
|
Diğer
|
59,9
|
62,9
|
61,3
|
62,1
|
Kaynak: TUİK
Ekim 2010 ve Ekim 2011 dönemi karşılaştırıldığında Avrupa Birliği üyesi 27 ülkenin ihracatımız ve ithalatımız içindeki payı düşmekle beraber, Ocak-Ekim 2011 döneminde ise bir önceki yılın aynı dönemine göre bir değişiklik göstermemiştir. Avrupa Birliği’nin (AB) ihracattaki payı, Ekim 2010 döneminde yüzde 47,6 iken bu oran kim 2011 döneminde yüzde 44,2’ye gerilemiştir. AB’ye yapılan ihracat, 2010 yılının aynı ayına göre yüzde 1,2 artarak 5,2 milyar dolar olarak gerçekleşmiştir. Bazı AB ülkelerinde gittikçe derinleşen ve tüm AB ülkelerini etkileyen borç krizinin devam etmesi Türkiye’de dış ticaret açığını olumsuz etkilemektedir.
Ekim 2011 dneminde en fazla ihracat yapılan ülke Almanya oldu. Bu ülkeye yapılan ihracat Ekim 2010 dönemine göre yüzde 0,7 artarak 1,2 milyar dolar olmuştur. Almanya’yı sırasıyla Irak (812 milyon dolar), İngiltere (745 milyon dolar), İtalya (627 milyon dolar) ve Rusya (600 milyon dolar) takip etmektedir. Ocak-Ekim 2010 döneminde ise en fazla ihracat yaptığımız ülkeler Almanya, İtalya ve İngiltere olmuştur.
Ekim 2011 döneminde Rusya Federasyonu ithalatta ilk sırada yer almaktadır. Bu ülkeden yapılan ithalat yüzde 21,5 artarak 2,3 milyar dolar olarak gerçekleşmiştir. Rusya Federasyonu’nu sırasıyla Almanya (1 ,85 milyar dolar)ve Çin (1, 7 milyar dolar) izlemektedir. Ocak-Ekim 2011 dönemin de ise en fazla ithalat Almanya’dan yapılmıştır. Almanya Türkiye için en önemli ticaret ortağı olmaya devam etmektedir. Her ne kadar Almanya’nın borç sorunu olmasa da Birlik ülkesi ülkelerin artan borç yükü bankacılık kesimi ile Almanya ekonomisini de etkileyebilir.
2011 Ekim ayında fasıllar düzeyinde en büyük ihracat kalemi motorlu kara taşıtlarıve aksam parçalar olurken; bu fasılı kazanlar, makina ve cihazlar, aletler vebunların aksam-parçaları, demir ve çelik, elektrikli makina ve cihazlar, bunların aksam-parçaları ve örme giyim eşyası ve aksesuarları izlemektedir.
Ekim ayında; en fazla ithalatı yapılan fasıl mineral yakıtlar ve yağlar olmuştur. Bu fasılı; kazanlar, makina ve cihazlar, aletler ve bunların aksam-parçaları, demir ve çelik ve elektrikli makine ve cihazlar, bunların aksam-parçaları izlemektedir.
Son bir yıllık dönemde dünya ekonomisinde gelişmiş ve gelişmekte olan ülkeler arasındaki ayrışma daha da belirginleşmiştir. Bu nedenle Türkiye dış ticaret alanında Avrupa Birliği ülkelerinden farklı ticaret otaklıklarını geliştirmelidir. Ortadoğu ülkelerinde siyasi istikrarın sağlanması bölge ülkeleri ile Türkiye arasındaki dış ticaret hacmini artırıcı etki yapacaktır.
Bilkent Üniversitesi*