Avro alanında borç krizi ile mücadele sürecinde, Avrupa Komisyonu’nun yetkilerini artırmaya yönelik üye devletlerden gelen öneriler Avrupa Birliği’nde “demokrasi açığı”nı “demokrasi uçurumu”na dönüştürme riski taşıdığı gerekçesi ile eleştirilirken; bu sefer de, eleştirilerin merkezini oluşturan komisyon, demokrasiyi, bizzat kendi önerisi ile erozyona uğratmakla eleştirilmektedir; üstelik erozyona uğratabileceği demokrasi sadece bir parçası olduğu ulus-üstü sistemin demokratik niteliği değil, ulusal düzeyde demokrasidir. Ayrıca, Komisyon’un önerisinin, İtalya ve Yunanistan örneğinde olduğu gibi, teknokratik hükümetlerin demokratik meşruiyetinin tartışıldığı bir döneme denk gelmiş olması da dikkat çekmektedir.

 

Komisyon’un söz konusu önerisi uyarınca; üye devletler, bir sonraki yıla ilişkin bütçe tasarılarını 15 Ekim tarihinden önce, Avrupa Komisyonu’na ve Avrogrup’a sunacaktır. Komisyon, 30 Kasım’a kadar taslak bütçeler üzerindeki görüşlerini, gerekirse, ilgili ulusal parlamentolara iletecektir.

 

Burada mesele olan, ulusal bütçelerin Komisyon’a ya da Avrogrup’a gönderilmesi değil, öneride öngörülen “bütçe zaman çizelgesi”dir; zira ulusal parlamentolar tarafından onaylanmış ulusal bütçelerin Komisyon’a bilgi amacıyla gönderilmesinde eleştiri konusu yapılacak bir husus olmasa da; Komisyon’un, henüz ulusal parlamentolar tarafından onaylanmamış ulusal bütçe tasarılarında beğenmediği hususların değiştirilmesini talep etmesi, Komisyon’u, ulusal bütçe hazırlama süreçlerinde, ulusal parlamentoların önüne çıkarmaktadır. Öneri kabul edilirse, bir ulusal parlamento, ulusal hükümet tarafından hazırlanmış ve ulus-üstü hükümet tarafından gözden geçirilmiş bir bütçe tasarısını onaylamak ya da onaylamamak durumunda kalacaktır.

 

Komisyon’un önerisi, Avrupa Parlamentosu’nda farklı tepkiler ile karşılanmıştır. Avrupa Halkları Partisi, ulusal bütçe politikalarının geliştirilmesi gerektiği gerekçesi ile, Sosyalistler ve Demokratlar ise ulusal bütçelerin uygulanması üzerinde güçlü bir kontrol ve gözetim sistemini öngörmesi nedeniyle öneriyi memnuniyetle karşılamışlardır. Ancak Yeşiller, Komisyonu, önerileri ile demokrasiyi yıpratmakla, Muhafazakarlar ve Reformcular ise ulusal egemenlik haklarına saldırmakla itham etmişlerdir.[1]

 

Avrupa Parlamentosu’nda Muhafazakarlar ve Reformcular grubu başkanı Jan Zahradil, “Birliğin yine en iyi yaptığı şeyi yaptığını, yeni kurallar ve yönetim katmanları yaratarak ulusal egemenliği sarstığını” belirtirken, Yeşiller’den P. Lamberts, öneriyi demokratik kontrol ve meşruiyetten yoksun tamamen kusurlu bir öneri olarak nitelendirmiştir.[2]

 

Avrupa Parlamentosu’ndan gelen olumsuz tepkiler, önerinin “demokratik meşruiyet” açısından ve ayrıca “ulusal egemenlik” perspektifinden ele alındığını göstermektedir; dolayısıyla münhasıran devlet egemenliği altında olan herhangi bir alana AB kurumlarının dahil olmaya kalkışması, dahil olan kurum demokratik meşruiyeti tartışmalı olmayan Avrupa Parlamentosu bile olsa, egemenlik haklarının ihlali olarak değerlendirilebilecektir.

 

Avrupa Komisyonu başkanı Barroso, konuya ilişkin olarak, ulusal bütçelerin ulusal hükümetler tarafından hazırlanacağını ve son sözü yine ulusal parlamentoların söyleyeceğini, ancak bu tür adımlar atılmadığı takdirde Avro’nun çökebileceğini ifade etmiştir.[3] Ancak, Komisyon’un önerisi ile başlayan tartışmanın nedeni, ulusal bütçelerin ulusal hükümetler tarafından hazırlanmaması ya da ulusal parlamentolar tarafından onaylanmaması değildir; zaten öneride böyle hükümler yoktur. Tartışmanın nedeni, Komisyon’un ulusal bütçelerin hazırlanma sürecinde müdahil olması ve ulusal bütçelerde değişiklik yaptırabilmesidir. Sonuç olarak, asıl mesele ulusal bütçelerin hazırlanmasında, ulus-üstü Komisyon’un sürece dahil olmasıyla, ulusal parlamentoların hareket alanının daralması ihtimalidir ki, bu da demokrasi açığı tartışmalarına sebebiyet verecek niteliktedir. Diğer taraftan, Avro’nun çöküşünü engellemek amacıyla, daha az demokratik bir karar alma süreci kabul edilebilir mi? sorusuna yanıt aramak gerekmektedir. Ayrıca, güçlü bir Avro için atılacak her adım, Birliğe atfedilen “demokrasi açığı”nı genişletecek nitelikte mi olmalıdır? AB’ye üye devletlerde mali disiplinin güçlendirilmesi ve Avro alanında istikrarın sağlanması amacıyla ileri sürülen önerilerin, hem ulusal hem de ulus-üstü karar alma süreçlerinin demokratik niteliğini sarsmayacak nitelikte olmasına dikkat edilmesi gerektiği açıktır.

 

Dolayısıyla, Komisyon’un Avro alanı ülkelerinin ulusal bütçelerinin izlenmesi ile aşırı bütçe açığının düzeltilmesine ilişkin önerisinin siyasi açıdan değerlendirilmesi, önerinin, hem ulusal hem de ulus-üstü düzeyde, seçimle belirlenmemiş Komisyon’un seçimle belirlenmiş parlamentoların yetkilerini azaltmak suretiyle demokrasiyi yıpratacağına ilişkin kaygılara sebebiyet vermektedir. Öneri ayrıca, hukuksal olarak da değerlendirilmelidir. Zira AB için sınırlı yetki prensibi geçerlidir ve AB ancak kurucu anlaşmaların kendisine tanıdığı ölçüde yetkilere sahiptir. Buradaki hukuki sorun, Komisyon’un ulusal bütçelerin hazırlanması sürecine dahil olmasının Birliğe verilen yetkileri artırıp artırmadığına, dolayısıyla Antlaşmalar’da değişiklik gerektirip gerektirmediğine ilişkindir.

 

Kısaca Komisyon’un anılan önerisi, ulus-üstü ya da ulusal düzeyde yürütülmekte olan demokrasi tartışmalarına yeni bir boyut getirmektedir; söz konusu boyutun kaynağı ulusal düzeyde yürütülen ve demokratik niteliği tartışma konusu olmayan karar alma süreçlerine, ulus-üstü aktörlerin dahil olmasıyla ulusal ve ulus-üstü süreçlerin iç içe geçmesidir. Aslında ulusal ve ulus-üstü aktörlerin, karar alma sürecinde birlikte yer alması ilk kez anılan öneri ile karşımıza çıkmamaktadır. Halihazırda, AB’de katmanlı yetki ilkesi (subsidiarite) çerçevesinde, ulusal parlamentoların, ulus-üstü karar alma sürecine katılımı söz konusu iken, bu katılım karar alma sürecinin demokratik meşruiyetinin ulusal parlamentolar aracılığıyla güçlendirilmesine yöneliktir; ancak devletlerin münhasır egemenliği altındaki bir alanda, ulus-üstü kurumun özellikle de demokratik niteliği tartışmalı Komisyon’un ulusal karar alma sürecine dahil olması “demokratik meşruiyeti” artırmak gibi bir amaçla açıklanamadığı gibi, bilakis ulusal ve demokratik karar alma sürecinin demokratik yapısını zayıflatacak nitelik taşımaktadır.

 

 

---