Ekim 2011 döneminde tüketici fiyat endeksi bir önceki aya göre yüzde 3,27, bir önceki yılın Aralık ayına göre yüzde 7,95, bir önceki yılın aynı ayına göre yüzde 7,66 ve on iki aylık ortalamalara göre yüzde 5,93 artış gerçekleşmiştir. Grafik 1 2010 ve 2011 yılları için aylık bazdaki yıllık enflasyon oranlarını göstermektedir.
Grafik 1: Tüketici Fiyat Endeksi
Ocak 2011 döneminde yıllık bazda yüzde 4,9 olan enflasyon oranı Mayıs 2011’de yüzde 7,17’ye yükselmiş ve Haziran–Eylül 2011 döneminde yüzde 6 civarında olan yıllık enflasyon yüzde 7,66’ya yükselmiştir. Bu yükselişte son aylarda gözlenen Türk Lirası’nın değer kaybı ve yönetilen mallardaki fiyat artışları önemli rol oynamıştır. Bu artışın 1,35 puanı yönetilen/yönlendirilen fiyat ayarlamalarından kaynaklanmıştır. Döviz kuru hareketlerinin gecikmeli yansımalarına bağlı olarak temel enflasyon göstergelerindeki yükseliş sürmeye devam edecektir.
Ana harcama grupları itibariyle bir ay önceye göre en yüksek artış yüzde 14,11 ile alkollü içecekler ve tütün grubunda gerçekleşmiştir. Ekim ayında, endekste yer alan gruplardan; giyim ve ayakkabıda yüzde 7,99, gıda ve alkolsüz içeceklerde yüzde 4,04, konutta yüzde 3,59, ev eşyasında yüzde 1,61, eğlence ve kültürde yüzde 1,08, lokanta ve otellerde yüzde 1, ulaştırmada yüzde 0,61, haberleşmede yüzde 0,57, eğitimde yüzde 0,24, sağlıkta yüzde 0,03 artış gerçekleşmiştir.
Yıllık bazda alkollü içecekler ve tütün yüzde 15,05, ulaştırma yüzde 14,35, ev eşyası yüzde 10,49, konut yüzde 8,85, lokanta ve oteller yüzde 8,28 lik artış gerçekleşmiştir.
NUTS2 düzeyinde 26 bölge içinde TÜFE’nin aylık bazda en yüksek artış gösterdiği bölge TR22 (Balıkesir, Çanakkale) olmuştur. Aralık ayına göre en yüksek artış TRA1 (Erzurum, Erzincan, Bayburt) bölgesinde, geçen yılın aynı ayına göre en yüksek artış TRA1 (Erzurum, Erzincan, Bayburt) bölgesinde ve on iki aylık ortalamalara göre en yüksek artış TRA1 (Erzurum, Erzincan, Bayburt) bölgesinde gerçekleşmiştir.
2011 yılı Ekim ayında endekste kapsanan 445 maddeden; 71 maddenin ortalama fiyatlarında değişim olmazken, 321 maddenin ortalama fiyatlarında artış, 53 maddenin ortalama fiyatlarında ise düşüş gerçekleşmiştir.
Üretici Fiyat Endeksi
Ekim 2011 döneminde Üretici Fiyatları Endeksi Eylül 2011 dönemine göre yüzde 1,60, bir önceki yılın Aralık ayına göre yüzde 11,48, bir önceki yılın aynı ayına göre yüzde 12,58 ve on iki aylık ortalamalara göre %10,26 artış gerçekleşmiştir. Grafik 2 2010 ve 2011 yılları için aylık bazdaki yıllık enflasyon oranlarını üretici fiyat endeksi kullanılarak sunulmuştur. Nisan 2011 döneminden günümüze Üretici Fiyat Endeksi artış göstermektedir.
Sektörel olarak aylık değişim tarım sektöründe yüzde 3,99, sanayi sektöründe yüzde 1,16 olarak gerçekleşmiştir. Tarım sektörü endeksinde, bir önceki yılın Aralık ayına göre yüzde 1,64 artış, bir önceki yılın aynı ayına göre yüzde 4,39 düşüş ve on iki aylık ortalamalara göre yüzde 6,62 artış gerçekleşmiştir. Sanayi sektörü endeksinde ise bir önceki yılın Aralık ayına göre yüzde 13,56, bir önceki yılın aynı ayına göre yüzde 16,56 ve on iki aylık ortalamalara göre yüzde 11,03 artış gerçekleşmiştir.
ÜFE sonuçları sanayinin alt sektörleri bazında değerlendirildiğinde en yüksek aylık artış yüzde 4,33 ile metal cevheri alt sektöründe gerçekleşmiştir.
Sanayinin üç sektöründen, elektrik, gaz ve su sektöründe yüzde 3,34, madencilik ve taşocakçılığı sektöründe yüzde 2,62, imalat sanayi sektöründe yüzde 0,86 artış olmuştur.
Bir önceki aya göre endekslerin en fazla artış gösterdiği alt sektörler, metal cevheri, elektrik, gaz üretimi ve dağıtımı, mobilya imalatı, ham petrol ve doğalgaz çıkarımı, maden kömürü ve linyit, büro makineleri imalatı, iletişim teçhizatı imalatı, metal eşya sanayi alt sektörleridir.
Ekim 2011 döneminde endekste kapsanan 785 maddeden; 147 maddenin ortalama fiyatlarında değişim olmazken, 446 maddenin ortalama fiyatlarında artış, 192 maddenin ortalama fiyatlarında ise düşüş gerçekleşmiştir.
Grafik 2: Üretici Fiyat Endeksi
Türk lirasında son aylarda gözlenen aşırı değer kaybı, işlenmemiş gıda fiyatlarındaki baz etkisi ve fiyatı yönetilen/yönlendirilen ürünlerdeki ayarlamalar nedeniyle Ekim 2011 döneminde enflasyon yükselmiştir ve enflasyonun kısa vadede hedefin üzerinde seyredecek olması enflasyon beklentileri ve fiyatlama davranışları üzerinde risk oluşturmaktadır.
Bilkent Üniversitesi*