Merkez bankası para politikasını uygularken fiyat istikrarı ve finansal istikrarın sağlanmasını istemektedir. Fiyat istikrarı ve finansal istikrar için faiz politikası, döviz rezerv politikası ve zorunlu karşılık politikası ön plana çıkmaktadır.
Bu kapsamda Merkez Bankası 27 Ekim 2011 tarihinde Türk Lirası zorunlu karşılık oranlarını azaltarak piyasa likidite sağlamıştır. Yeni oranlar Tablo 1’de özetlenmiştir. Buna ek olarak Türk Lirası zorunlu karşılıklarının yüzde 40' a kadar olan kısmının döviz olarak tutulabilmesine olanak sağlanacaktır. Türk Lirası zorunlu karşılıklarının yüzde 10’a kadar olan kısmının da altın olarak tutulmasına imkan sağlamak amacıyla teknik çalısmalar sürdürülmektedir. Bu uygulamalar piyasadaki likidite ihtiyacını olumlu etkileyecektir.
Tablo 1: Türk Lirası Zorunlu Karşılık Oranları
|
Türk Lirası Yükümlülükler
|
Mevcut Oranlar
(%)
|
Yeni Oranlar (%)
|
|
Vadesiz, ihbarlı mevduatlar ve özel cari hesaplar
|
16
|
11
|
|
1 aya kadar vadeli mevduatlar/katılma hesapları
|
16
|
11
|
|
3 aya kadar vadeli mevduatlar/katılma hesapları
|
12,5
|
11
|
|
6 aya kadar vadeli mevduatlar/katılma hesapları
|
9
|
8
|
|
1 yıla kadar vadeli mevduatlar/katılma hesapları
|
6
|
6
|
|
1 yıl ve 1 yıldan uzun vadeli mevduatlar/katılma hesapları ile birikimli mevduatlar/katılma hesapları
|
5
|
5
|
|
1 yıla kadar vadeli Türk lirası diğer yükümlülükler
|
11
|
11
|
|
3 yıla kadar vadeli Türk lirası diğer yükümlülükler
|
8
|
8
|
|
3 yıldan uzun vadeli Türk lirası diğer yükümlülükler
|
5
|
5
|
Mevcut verilere göre, Türk lirası zorunlu karşılık oranlarının azaltılması ile piyasaya yaklaşık 11 milyar Türk Lirası likidite kalıcı olarak sağlanmış olacaktır ve yüzde 12,6 olan ağırlıklı ortalama zorunlu karşılık oranı yüzde 10,5 seviyesinde gerçekleşecektir.
Diğer taraftan, bankacılık sisteminin Türk Lirası likidite ihtiyacını daha kalıcı bir yöntemle ve daha düşük bir maliyetle karşılayabilmesi ve Merkez Bankasının döviz rezervlerinin desteklenmesi amacıyla, Türk lirası yükümlülükler için tesis edilmesi gereken zorunlu karşılıkların yabancı para olarak tutulabilecek kısmına ilişkin üst sınır yüzde 20’den yüzde 40’a yükseltilmiştir. Bu şekilde, sağlanan ilave imkânın bankalarca tamamen kullanılması halinde döviz rezervlerimizin 4,7 milyar ABD doları artması beklenmektedir.
Söz konusu değişiklikler 28 Ekim 2011 tarihli yükümlülük cetvelinden itibaren geçerli olacak ve yeni oranlar üzerinden hesaplanan zorunlu karşılıklar 11 Kasım 2011 tarihi itibarıyla tesis edilmeye başlanacaktır.
Kıymetli maden depo hesapları ile yabancı para zorunlu karsılıklarının bir kısmının altın olarak tesis edilmesine imkan tanınması ile birlikte 28 Ekim 2011 tarihinden itibaren Merkez Bankası’nın altın rezervinde artış beklenmektedir. Türk lirası zorunlu karsılıkların da altın olarak tutulmasına izin verilmesi ile beraber altın rezervlerindeki artış sürecektir. Merkez Bankası, 2009 yılı Ağustos ayından 2011 yılı Temmuz ayına kadar toplam 26 milyar ABD doları tutarında döviz satın almıştır ve döviz alımlarının temel amacı hem fiyat istikrarını hem de finansal istikrarı desteklemek için finans sistemine döviz likiditesi sağlamaktır. Bu kapsamda döviz piyasasında derinliğin kaybolmasına bağlı olarak sağlıksız fiyat olusumları gözlendiğinde dalgalı döviz kuru rejimi ile çelismeyecek sekilde döviz satım ihaleleri düzenleyebilecek ve/veya döviz piyasasına doğrudan müdahale edebilir. Bu nedenlede ekim ayı içinde ciddi miktarlarda döviz satım ihaleleri düzenlenmiş ve döviz piyasasındaki dalgalanmalar sona ermiştir. Döviz piyasasında oluşabilecek dalgalanmalar güçlü döviz rezervleri sayesinde daha kolay engellenecektir.
Uygulanan para politikasına ek olarak mali disiplinin sürdürülmesi ve yapısal reform sürecinin güçlendirilmesi kredi riskini azaltacağından makroekonomik istikrarı ve fiyat istikrarını destekleyecektir. Mali disiplinin devamı para politikasının hareket alanını genişletecek ve uzun vadeli faizlerin düşük düzeylerde kalıcı olmasını sağlayacaktır.
Bilkent Üniversitesi*