2010 yılında döviz satım ihalesi yapmayan Merkez Bankası 5 Ağustos 2011 tarihinden itibaren döviz likiditesini sağlamak için döviz satım ihalesi uygulamasını başlatmıştır. 5 Ağustos 2011 - 12 Ekim 2011 tarihleri arasında düzenlenen döviz satım ihalelerinde Merkez Bankası tarafından sunulan en yüksek teklif 6 Ekim 2011 tarihinde 2 milyar dolar ve 5 Ekim 2011 tarihinde 1,8 milyar dolar olarak gerçekleşmiştir. 5 Ekim 2011 tarihinde Merkez Bankası’nın 1.832 milyon dolarlık satış teklifinin 750 milyon doları satılmıştır. 6 Ekim 2011 günü ise 2.032 milyon dolar olan satış teklifinin 350 milyon doları satılmış ve 1.90 TL’ye çıkan döviz kuru 1.83 TL’ye gerilemiştir. Tablo 1’de 20 Eylül 2011 ve 12 Ekim 2011 tarihleri arasındaki döviz satım ihalelerinin özet bilgileri sunulmuştur.
Tablo 1: Döviz Satım İhaleleri Özet Bilgisi
|
Tarih
|
Teklif Miktarı
(Milyon dolar)
|
Satılan
(Milyon dolar)
|
Ortalama
Fiyat (TL/$)
|
En Düşük
Fiyat (TL/$)
|
|
22.09.2011
|
200
|
70
|
1.8306
|
1.8300
|
|
23.09.2011
|
142
|
70
|
1.8377
|
1.8370
|
|
26.09.2011
|
304
|
140
|
1.8490
|
1.8485
|
|
27.09.2011
|
509
|
280
|
1.8439
|
1.8431
|
|
28.09.2011
|
243
|
100
|
1.8407
|
1.8403
|
|
29.09.2011
|
195
|
70
|
1.8524
|
1.8522
|
|
30.09.2011
|
141
|
50
|
1.8630
|
1.8616
|
|
03.10.2011
|
140
|
50
|
1.8631
|
1.8628
|
|
04.10.2011
|
375
|
140
|
1.8958
|
1.8953
|
|
05.10.2011
|
1832
|
750
|
1.8630
|
1.8616
|
|
06.10.2011
|
2038
|
350
|
1.8348
|
1.8340
|
|
07.10.2011
|
1331
|
350
|
1.8399
|
1.8392
|
|
11.10.2011
|
610
|
140
|
1.8405
|
1.8400
|
|
12.10.2011
|
303
|
70
|
1.8263
|
1.8260
|
Kaynak: tcmb.gov.tr
Merkez bankası 13 Ekim 2011 tarihinde ise döviz satım ihalesi düzenlememiştir. Döviz piyasasındaki hareketlilik 3 gün yüksek miktarlarla düzenlenen ihalelerle sona ermiş ve döviz kuru 1.82 düzeyine inmiştir.
Merkez Bankası Rezervleri
Merkez bankası rezervleri döviz ve altın olarak tutulmaktadır. Stratejik bir rezerv tutma aracı olması ve her an nakde çevrilebilme özelliği nedeni ile toplam ulusal rezervlerinin küçük bir kısmının altın olarak tutulmaktadır. Eylül 2011 tarihi ile altın rezervleri 6 milyar dolardır.
Merkez Bankasının döviz rezervleri muhabir bankalar ve diğer ülkelerin merkez bankalarında açtırılmış olan cari ve senet saklama hesapları aracılığı ile muhafaza edilmektedir. Ayrıca, rezervinin küçük bir kısmı, Bankanın gereksinimlerini ve yurtiçi piyasalarda oluşan yabancı para efektif talebini karşılamak amacı ile Banka kasalarında efektif olarak tutulmaktadır.
Altın rezervlerinin yaklaşık yarısı ülkemiz sınırları içinde muhafaza edilirken, kalan miktarı yurtdışında diğer ülke merkez bankalarında muhafaza edilmektedir. Bu altın rezervi, doğrudan yatırım işlemlerinde kullanmak amacı ile merkez bankaları nezdinde açılmış olan altın saklama hesaplarında tutulmaktadır. 2009 yılı sonunda brüt döviz rezervi 69,9 milyar dolarken 2010 yılı sonunda 80,69 miyar dolara yükselmiştir. Temmuz 2011’de 93 milyar dolar olan brüt döviz rezervi Eylül 2011 de 87,5 milyar dolar olarak gerçekleşmiştir.
5 Ekim 2011 ve 6 Ekim 2011 tarihlerinde Merkez bankası tarafından düzenlenen 3,8 milyar dolarlık döviz satım ihalesine 1 milyar dolarlık talep gelmiş ve kur 1,83’e gerilemiştir. Merkez bankası 13 Ekim 2011 tarihinde döviz satım ihalesi düzenlememiştir. Ekim ayının ilk günlerinde yaşanan hareketliliğin spekülatif özellik taşıdığı, gerçekleşen döviz satım ihaleleri ile ortaya çıkmıştır. Merkez Bankasının döviz piyasasında oluşabilecek spekülatif hareketleri güçlü döviz rezervi sayesinde önleyecektir.
Bilkent Üniversitesi*