AB müktesebatıyla uyum çalışmaları kapsamında Küçük ve Orta Boy İşletmeler (KOBİ) 250 işçiye kadar işçi çalıştıran ve 50 milyon Euro’ya kadar ciroya sahipişletmeler olarak tanımlanmaktadır. 2010 yılında, Türkiye ekonomisinde, ihracatın yüzde 60,1’i KOBİ’ler tarafından gerçekleştirilmiştir. İthalatın ise yüzde 42,1’i KOBİ’ler tarafından yapılmıştır.
İhracatta 0-9 kişi çalışan mikro girişimlerin payı yüzde 16,4 olurken, yüzde 24,6’sı 10-49 kişi çalışan küçük ölçekli girişimler, yüzde 19,2’si 50-249 kişi çalışan orta ölçekli girişimler ve yüzde 39,6’sı 250+ kişi çalışan girişimler olmuştur.
İthalatın yüzde 57,8’i 250+ kişi çalışan büyük girişimler tarafından gerçekleştirilirken, 0-9 kişi çalışan mikro ölçekli girişimlerin payı yüzde 6,7, 10-49 kişi çalışan küçük ölçekli girişimlerin payı yüzde 16,1 ve 50-249 kişi çalışan orta ölçekli girişimlerin payı yüzde 19,2 olmuştur.
Dış ticarette sanayi sektörü ilk sırada
Girişim ana faaliyetleri esas alındığında ihracatın yüzde 60,4’ü, ithalatın ise yüzde 54,5’i sanayi sektöründe faaliyet gösteren işletmeler tarafından yapılmıştır. Ana faaliyeti ticaret olan girişimlerin ihracattaki payı yüzde 34,9, ithalattaki payı ise yüzde 32 düzeyinde gerçekleşmiştir.
Tablo1:Dış Ticaretin Sektörel Dağılımı
|
NACE Rev2
|
İhracat(%)
|
İthalat(%)
|
|
Sanayi
|
60,4
|
54,5
|
|
Ticaret
|
34,9
|
32
|
|
Diğer
|
4,7
|
13,6
|
Kaynak: TUİK
Sanayi sektörü ihracatının yüzde 61,5’i 250+ kişi çalışan büyük girişimler tarafından yapılmıştır. Ticaret sektörünün ihracatında ise yüzde 44,6 payla 10-49 kişi çalışan küçük ölçekli girişimler en yüksek paya sahip grup olmuştur. Sanayi sektörü tarafından yapılan ithalatta yüzde 72,2 payla 250+ kişi çalışan büyük girişimler, ticaret sektörü tarafından yapılan ithalatta ise %31,3 payla 10-49 kişi çalışan küçük ölçekli girişimler birinci sırada yer almıştır.
Sanayici İhracatının Yarısı Avrupa Birliği (AB) Ülkelerine
2010 yılında, ana faaliyeti sanayi olan firmaların ihracatının yüzde 50,1’i AB ülkelerine yapılırken, yüzde 18,1’i Yakın ve Orta Doğu ülkelerine gerçekleşmiştir. Diğer taraftan AB ülkelerine yapılan ihracatın yüzde 65,3’ü sanayi, yüzde 32,5’i ticaret sektörü tarafından gerçekleştirilmiştir.
Ana faaliyeti sanayi olan işletmeler, ithalatlarının yüzde 42,3’ünü AB’den, yüzde 19,3’ünü diğer Asya ülkelerinden (Çin Hindistan ve diğerleri), yüzde 13,7’sini AB üyesi olmayan Avrupa ülkelerinden gerçekleştirdi. Ana faaliyeti ticaret olan işletmelerin en çok ithalat yaptığı ülke grupları sırasıyla AB , Diğer Asya ve AB üyesi olmayan Avrupa ülkeleri olmuştur.
Sanayi ürünleri ihracatının yüzde 61,8’ini ana faaliyeti sanayi olan girişimler, yüzde 33,7’sini ise ana faaliyeti ticaret olan girişimler gerçekleştirmişlerdir. Ana faaliyeti sanayi olan girişimlerin yaptığı ihracatın ise yüzde 94,9’u sanayi ürünleri, yüzde 2,4’ü tarım ürünlerinden oluşmaktadır.
Sanayi ürünleri ithalatının girişim ana faaliyetine göre yüzde 52,3’ü sanayi, yüzde 38,2’si ticaret ve yüzde 9,6’sı diğer sektörler tarafından gerçekleştirilmiştir. Ana faaliyeti sanayi olan girişimlerin ithalatının yüzde 75’ini sanayi ürünleri, yüzde 13,6’sını madencilik ürünleri ve yüzde 4,2’sini ise tarım ürünleri oluşturmaktadır.
2010 yılında ihracatın yüzde 47’sini 100 firma, ithalatın ise yüzde 48,4’ünü 50 firma yapmıştır. En çok ihracat yapan 5 girişim toplam ihracatın yüzde 17’sini, en çok ithalat yapan 5 girişim ise toplam ithalatın yüzde 22’sini gerçekleştirmiştir.
İhracatta ilk 5 girişimin sanayi sektöründeki payı yüzde 18,5, ticaret sektöründe yüzde 13,9 olmuştur. İthalatta ilk 5 girişim sanayi sektöründe yüzde 0,2 paya sahip iken, bu pay ticaret sektöründe yüzde 11,9 olarak gerçekleşmiştir.
2010 yılında 21 531 firma tek ülkeye ihracat yaparken 8 057 girişim 2 ülkeye, 8 968 girişim ise 3-5 ülkeye ihracat yapmıştır. 20+ ülkeye ihracat yapan girişim sayısı 1 943 iken, bu girişimler ihracatın yarısından fazlasını (yüzde 56,2) gerçekleştirmişlerdir.
1.105 girişim 20 ve daha fazla ülkeden ithalat gerçekleştirirken, bu girişimcilerin ithalatı toplam ithalatın yarısından fazlasını oluşturmaktadır
Mal ve hizmet ihracatında ve ithalatında KOBİ’ler ve sanayi sektörü ön plana çıkmaktadır. KOBİ’leri ve sanayi sektörünü teşvik edici politikalar uygulanarak iktisadi büyüme ve istihdam artışı sağlanacaktır.
Bilkent Üniversitesi*