Birçok ülkede merkez bankaları ve istatistik kurumları ekonomik faaliyetlere ilişkin görünümü yansıtacak işyeri ve tüketici eğilim anketlerini düzenli olarak uygulamaktadır. Bu anketler tüketici ve üretici davranışları ve beklentileri göz önüne alınarak kısa dönemli ekonomik gelişmeler analiz edilmektedir. Ülkemizde tüketici güven endeksi ve sektörel güven endeksi tüketici ve üreticilerin mevcut ve gelecek dönem için durumlarını ve beklentilerini ortaya koymaktadır. Sektörel güven endeksi 2011 yılından itibaren yayınlanmaktadır. Ekonomide tüketici ve üretici davranışları, hem karar alıcılar hem de ekonominin gelecek tahminleri ile ilgilenenler için oldukça önemli bir yere sahiptir. Tüketici güven endeksi 2003 yılından itibaren uygulamadayken, sektörel güven endeksi ise 2011 yılından itibaren yayınlanmaktadır.
Sektörel güven endeksi ile hizmet, perakende ticaret ve inşaat sektörlerinde faaliyet gösteren özel sektör girişimlerinin mevcut iş durumları ve gelecek 3 aya ilişkin beklentilerinin değerlendirilmesi amaçlanmaktadır. Anket sonuçlarından yararlanılarak hizmet, perakende ticaret ve inşaat sektörlerine ilişkin güven endeksleri hesaplanmaktadır. Hizmet Sektörü Güven Endeksi, son üç ayda iş durumunu ve son üç ayda hizmetlere olan talebi göstermektedir. Perakende Ticaret Sektörü Güven Endeksi son üç ayda gerçekleşen iş hacmini ve İnşaat SektörüGüvenEndeksi ise alınan kayıtlı siparişlerin mevcut düzeyine ilişkin değerlendirmeleri ifade etmektedir.
Sektörel Güven Endeksleri 0-200 aralığında değer alabilmekte, endeksin 100’den büyük olması sektörün mevcut ve gelecek döneme ilişkin iyimserliğini, 100’den küçük olması ise kötümserliğini göstermektedir. Sektörel Güven endeksi ilk olarak Mart -Mayıs 2011 dönemi için hesaplanmıştır.
Mart-Mayıs 2011 dönemi sektörel güven endeksinde hizmetler sektörü ve parekende ticaret sektörü güven endeksi 100 değerinin üzerindedir. Ancak inşaat sektörü güven endeksi Mart 2011 ve Mayıs 2011 döneminde 100 değerinin altında Nisan 2011 döneminde ise 100 değerinin üzerinde hesaplanmıştır. Genel olarak Mart-Mayıs 2011 döneminde inşaat sektörü güven endeksi bu sektöredeki gelişmelerin olumlu olmadığını belirtmektedir.
Tablo 1: Mayıs 2011 Sektörel Güven Endeksi
Ağustos 2011 döneminde Hizmet Sektörü Güven Endeksi Temmuz 2011 dönemine göre yüzde 6,63, Perakende TicaretSektörü Güven Endeksiyüzde 3,54, İnşaat Sektörü Güven Endeksi yüzde 8,84 azalmıştır. Temmuz 2011 dönemin de 115,56 olan Hizmet Sektörü Güven Endeksi Ağustos 2011 döneminde 107,90’a düşmüştür. Temmuz 2011 döneminde 115,09 olan Perakende Ticaret Sektörü Güven Endeksi Ağustos 2011 döneminde 111,02 olarak gerçekleşmiştir. Temmuz 2011 döneminde 98,31 olan İnşaat Sektörü Güven Endeksi ise 89,62 değerine düşmüştür. İnşaat Sektörü güven endeksi son üç aylık dönemde 100 değerinin altında gerçekleşmiş ve sektör için kötümser durum devam emektedir. Gayri Safi Yurtiçi Hasılanın yüzde 4,5’ini oluşturan ve istihdam yaratan bir sektörün gelecek için kötümser beklenti içinde olması ekonomik gelişmeyide olumsuz etkileycektir.
Tablo 2: Ağustos 2011 Sektörel Güven Endeksi
Kaynak: TUİK
Hizmet Sektörü, Parekende Ticaret Sektörü ve İnşaat sektöründe geçtiğimiz üç aylık dönemde iş durumu, satışlar azalmış ve gelecekteki üç aylık dönemdede iş hacminin ve satışların azalması beklenmektedir. Hizmetler sektörü, parekende ticaret sektörü ve inşaat sektörü Türkiye de GSYİH’nın yüzde 65 dan fazlasını oluşturmaktadır. Bu sektörlerin geleceğe yönelik satış ve iş hacmi beklentilerinin düşük olması iktisadi büyümeyi olumsuz etkileyecektir.
Bilkent Üniversitesi*