Küresel ekonomik kriz, AB üyelerini 1930 yılından sonraki en büyük ekonomik resesyona sokarken, anılan resesyon kapsamında Avrupa işgücü piyasasının da ciddi şekilde etkilendiği görülmektedir. Mayıs 2009 tarihi itibariyle AB’nin tümünde 21,5 milyon kişi işsiz iken, işsizlerin sayısı Avro alanında 15 milyona ulaşmıştır. Aslında AB’nin tümünde işsizlik oranının Mart 2008’den itibaren artma eğilimine girdiği görülmekle birlikte, İspanya ve İtalya’da işsizlik oranının ise Mayıs 2007’den itibaren artmaya başlamış olması dikkat çekmektedir.[1] Dolayısıyla küresel ekonomik krizin AB’nin istihdam piyasasına etkisinin yoğunluğu, AB’ye üye devletlerin ulusal koşullarına da bağlı olarak ülkeden ülkeye farklılıklar göstermektedir. Mayıs 2011’de ise, Eurostat’ın tahminlerine göre, 15.510 milyonu Avro alanında olmak üzere AB’nin tümünde işsiz sayısı 22.378 milyona ulaşmıştır. Dolayısıyla, Mayıs 2011 tarihinde AB’nin tümünde yüzde 9,3 olan işsizlik oranı Avro alanında yüzde 9,9’a yükselmiştir. AB üyeleri arasında işsizlik oranının en düşük olduğu devletler yüzde 4,2 ile Hollanda, yüzde 4,3 ile Avusturya ve yüzde 4,5 ile Lüksemburg; işsizlik oranının en yüksek olduğu devletler yüzde 20,9 ile İspanya, yüzde 16,3 ile Litvanya ve yüzde 16,2 ile Letonya’dır.[2]

 

Aşağıdaki tablo’da 2000-2009 döneminde Birliğin tümünde ve Avro alanında işsizlik oranları gösterilmektedir.

 

 Kaynak: Eurostat

 

AB’nin genelinde işsizlik oranı küresel krizin etkisiyle, önceki iki yıla kıyasla 2009 yılında hızla artmış olsa da, Birlik içinde işsizlik probleminin yaşanabileceği, Komisyon’un 20 Ekim 2005 tarihinde açıkladığı “European Values in a Globalised World” başlıklı raporunda dile getirilerek, serbest ticaretin faydalarına vurgu yapılsa da, küreselleşmenin negatif etkileri kapsamında iş kayıpları yaşanabileceğinin altı çizilmiştir; bu kapsamda Komisyon Başkanı Barroso, serbest ticaretten yarar sağlayanlar ile işlerini kaybedenler arasında bir “dayanışma sembolü” olarak “Avrupa Küreselleşme Fonu”nun kurulması önerisinde bulunmuştur.

 

26 Aralık 2006 tarihli ve 1927/2006 sayılı Avrupa Parlamentosu ve Konsey Tüzüğü[3] ile kurulan Avrupa Küreselleşme Uyum Fonu, küreselleşmeye bağlı olarak işlerini kaybedenleri, mümkün olduğu kadar kısa süre içinde yeni bir iş bulmalarını teminen desteklemeyi hedeflemektedir. Büyük bir girişim kapatıldığında, bir fabrika AB’nin dışına taşındığında ya da herhangi bir bölgede bütün bir sektörde çok sayıda iş kaybı yaşandığında, Fon devreye girebilmekte ve iş kaybına uğrayanların iş bulmasına yardımcı olmaya çalışmaktadır.

 

Fon’a yıllık olarak 500 milyon Avro ayrılmaktadır. Fon’dan faydalanmak isteyenler, taleplerini ulusal yetkili otoritelere iletmekte olup, Fon’a başvurular üye devletler tarafından yapılmaktadır. Fon’dan kaynak aktarılması, dünya ticaretindeki yapısal bir değişikliğin AB’nin ithalatında ciddi bir artış, ilgili sektörde AB payında hızlı bir düşüş gibi AB ekonomisinde ciddi bir soruna sebep olmasına bağlıdır. Küresel ekonomik kriz sonrası Avrupa Komisyonu, 1927/2006 sayılı Tüzüğün gözden geçirilerek, Fon’un kriz nedeniyle işsiz kalanlar için kullanılması amacıyla, 31 Aralık 2011 tarihine kadar geçici derogasyon önerisinde bulunmuştur. Söz konusu öneri, 18 Haziran 2009 tarihli ve 546/2009 sayılı Tüzük[4] ile kabul edilmiştir. Böylelikle, küresel ekonomik krizin AB’nin genelinde ciddi ekonomik sorunlara sebebiyet vermesine bağlı olarak, Avrupa Küreselleşme Uyum Fonu, AB’nin krizin etkileriyle mücadelede kullandığı araçlardan biri olarak karşımıza çıkmıştır.

 

Komisyon’un 2011 ve 2012 yılları için AB’deki işgücü piyasasına ilişkin ekonomik tahminleri çok olumlu değildir. Komisyon 2011 yılında istihdam oranında sadece yüzde 0,4’lük, 2012 yılında ise yüzde 0,7’lik bir artış beklemekte, 2012 yılı için işsizlik oranını yüzde 9,1 olarak tahmin etmektedir. Söz konusu tahminler ışığında, Komisyon, 10 Haziran 2011 tarihinde Avrupa Küreselleşme Uyum Fonu’nun krizden etkilenenler içinde kullanılmasına imkan veren geçici derogasyonun, 31 Aralık 2013 tarihine kadar uzatılmasını talep etmiştir.[5] Komisyon, geçici derogasyon sağlanmamış olsaydı, küresel ekonomik kriz nedeniyle işlerini kaybedenlere Fon aracılığıyla yardım sağlanmasının mümkün olamayacağını belirtirken, Fon’un kriz ile mücadelenin sosyal yönündeki öneminin altını çizmektedir. 2010 yılında Fon’dan aktarılan kaynak miktarı da Komisyon’u haklı çıkarmaktadır. Zira 2007 yılında Fon’dan toplam 17.352.938 Avro ödeme yapılırken, bu rakam 2010 yılında 83.554.141 Avro’ya çıkmıştır.

 

Avrupa Küreselleşme Uyum Fonu’ndan yapılan ödemelerin 2007 yılından itibaren gösterdiği artma eğilimi aşağıdaki tabloda görülmektedir.

 

 *(Temmuz itibariyle)

 

Kaynak: Overview of EGF applications on 08.07.2011, European Commission   Employment, Social Affairs and Inclusion

 

Sonuç olarak, küresel ekonomik krize ve kriz nedeniyle Komisyon’un geçici derogasyon önerisinin kabul edilmesine bağlı olarak, Avrupa Küreselleşme Uyum Fonu’ndan aktarılan kaynak miktarının arttığı görülmektedir. Ancak Komisyon’un geçici derogasyonun süresinin uzatılmasına ilişkin önerisi kabul görmezse, 31 Aralık 2011 tarihinden sonra Fon’u küresel ekonomik krizin etkileri ile mücadelede bir araç olarak kullanmak mümkün olmayacaktır. Dolayısıyla dikkatler Komisyon’un Avrupa Parlamentosu ve Konsey’e Haziran 2011 tarihinde sunduğu önerisinin, Parlamento ve Konsey’de değerlendirilme sürecine çevrilmiştir.

 

---