Bu dönemde TÜİK (Türkiye İstatistik Kurumu) tarafından açıklanan verilere göre ihracat geçen yılın aynı çeyreğine göre yüzde 21,0 oranında artarak 31,5 milyar ABD doları, ithalat ise yüzde 45,6 oranında artarak 56,1 milyar ABD doları tutarında gerçekleşmiştir. Böylece 2011 yılı birinci çeyreği itibarıyla ödemeler dengesi tanımlamasına göre dış ticaret açığı 20,6 milyar ABD doları olmuştur. Artan dış ticaret açığına paralel olarak Ocak-Mart 2010 döneminde 10,0 milyar ABD doları olan cari işlemler açığı, Ocak-Mart 2011 döneminde 22,1 milyar ABD doları düzeyinde gerçekleşmiştir. Cari İşlemler açığı yüzde 120 artmıştır. Önümüzdeki dönemde izlenecek makroiktisadi politikaların öncelikli hedefi cari işlemler açığını azaltmak olmalıdır. Günümüzde sermaye girişinin devam etmesi ile açığın finansmanı gerçekleşmektedir.
Artan dış ticaret açığına paralel olarak Ocak-Mart 2010 döneminde 10 milyar ABD doları olan cari işlemler açığı, 2011 yılı ilk çeyreğinde 22,1 milyar ABD doları düzeyinde gerçekleşmiştir. Böylece, 12 aylık birikimli cari açık yükselmeye devam ederek 60,5 milyar ABD doları seviyesine ulaşmıştır. 12 aylık birikimli enerji hariç cari işlemler hesabı ise bu dönemde 23,4 milyar ABD doları açık vermiştir.
Tablo 1: Cari İşlemler Hesabı
|
Milyar Dolar
|
Ocak-Mart 2010
|
Ocak-Mart 2011
|
Yüzde Değişim
|
|
Cari İşlemler Hesabı
|
-10.0
|
-22.1
|
120.5
|
|
Dış Ticaret Hesabı
|
-8.8
|
-20.6
|
133.6
|
|
Mal İhracatı
|
27.9
|
33.1
|
18.6
|
|
Mal İthalatı
|
36.7
|
53.7
|
46.3
|
Kaynak: tcmb.gov.tr
Net hizmet gelirleri 2011 yılının ilk üç aylık döneminde bir önceki yılın aynı dönemine göre yüzde 22,9 artış göstermiştir. Söz konusu artıştaki en büyük etken, net turizm gelirlerindeki artıştır. Turizm gelirleri yüzde 28.5 artmıştır.Diğer taraftan, bu dönemde ithalattaki yükselişe paralel olarak navlun giderlerinde gözlenen artış, net hizmet gelirlerini azaltıcı yönde etkilemiştir.
Tablo 2: Turizm Gelirleri ( milyar dolar)
|
2010 I.
|
2. 4
|
|
II.
|
4.6
|
|
III.
|
8 .6
|
|
IV.
|
5.3
|
|
2010
|
20.9
|
|
2011 I.
|
3.1
|
Kaynak: tcmb.gov.tr
Turizm gelirleri Ocak–Mart 2010 dönemi ile Ocak-Mart 2011 dönemi karşılaştırıldığında yüzde 29 artış göstermiştir. 2011 yılının diğer dönemlerinde de turizm gelirlerinin artması beklenmektedir. Her yılın 2. ve 3. çeyreğinde turizm gelirleri 1. çeyrekten daha yüksek gerçekleşmektedir. Turizm gelirerindeki artışın devam etmesi cari işlemler açığının azaltıcı yönde etki yapacaktır.
Ocak–Mart 2011 döneminde rezerv değişimleri (TCMB, bankalar ve diğer sektörler) ile IMF kredileri hariç tutulduğunda, 12,8 milyar ABD doları sermaye girişi gerçekleşmiştir. Sermaye girişi oldukça cari açığın finansmanı sağlanacaktır. Ocak-mart 2010 döneminden farklı olarak, bankalar ile diğer sektörlerin bu dönemde net kredi kullanıcısı oldukları ve doğrudan yatırım girişlerinin de arttığı gözlenmiştir. Borç senetleri kaynaklı portföy girişleri, bankaların uzun ve kısa vadeli kredileri ile diğer sektörlerin uzun vadeli kredileri bu dönemde sermaye girişlerinin temel kaynakları olmuştur. Krizle birlikte finansman kaynakları içerisindeki ağırlığı azalan uzun vadeli sermaye girişleri bu dönemde yeniden önem kazanmaya başlamıştır.
2011 yılı birinci çeyreği itibarıyla Türkiye’nin yurt dışı varlıkları 192,4 milyar ABD doları, yükümlülükleri ise 556,8 milyar ABD doları olarak gerçekleşmiştir. Türkiye’nin yurt dışı varlıkları ile yurt dışına olan yükümlülüklerinin farkı olarak tanımlanan Net Uluslararası Yatırım Pozisyonu 2010 yılı sonuna göre 7,8 milyar ABD doları artmış, bu artışta varlıkların 9,8 milyar ABD doları, yükümlülüklerin ise 17,6 milyar ABD doları yükselişi belirleyici olmuştur.
Türkiye’de uygulanacak politiklar sermaye girişini desteklemenin yanısıra, dış ticaret açığını azaltıcı yönde olmalıdır. Bu kapsamda özellikle ithalatın yüzde 70’inden fazlasını oluşturan ara malı ithalatını azaltmak ve ara mallarının ülke içinde dünya piyasalarıyla rekabet edecek şekilde üretilmesi desteklenmelidir.
Dr. Nazende ÖZKARAMETE COŞKUN, Bilkent Üniversitesi