2011 yılı Mayıs ayında 2003 Temel Yıllı Tüketici Fiyatları Endeksi’nde (TÜFE) bir önceki aya göre yüzde 2.42, bir önceki yılın Aralık ayına göre yüzde 4.93, bir önceki yılın aynı ayına göre yüzde 7.17 ve on iki aylık ortalamalara göre yüzde 6.64 artış gerçekleşmiştir.
Ana harcama grupları itibariyle Nisan 2011 dönemine göre en yüksek artış yüzde 11.68 ile giyimve ayakkabı grubunda gerçekleşmiştir. Mayıs ayında endekste yer alan gruplardan gıda ve alkolsüz içecekler yüzde 4.71, çeşitli mal ve hizmetler yüzde 1.47, eğitim yüzde 1.14, eğlence ve kültür yüzde 0.99, lokanta ve oteller grubu yüzde 0.81, ulaştırma yüzde 0.63, konut yüzde 0.54, ev eşyası grubu yüzde 0.26, sağlık yüzde 0.11 artarken alkollü içecekler ve tütünde yüzde 0.01 ve haberleşme yüzde 0.47 düşmüştür.
Bir önceki yılın aynı ayına göre TÜFE’de en yüksek artış yüzde 12.61 ile gıda vealkolsüziçecekler grubunda gerçekleşmiştir. Ulaştırma (%8.69), çeşitli mal ve hizmetler (%7.68), ev eşyası (%7.40), lokanta ve oteller (%7.20) artışın yüksek olduğu diğer harcama gruplarıdır.
Gıda fiyatlarındaki yüksek artış enflasyon oranın arttırmıştır. Gıda ve alkolsüz içecekler grubunun TÜFE içindeki payı diğer mal gruplarından yüksektir. TÜFE içinde gıda ve alkolsüz içeceklerin ağırlığı yüzde 26.78’dir. Üçüncü en yüksek ağırlık ise ulaştırma grubundadır. Mayıs 2011 döneminde bu grubun artış oranı yüzde 8.69 olarak gerçekleşmiştir. Gıda grubundaki artışa paralel olarak yıllık bazda lokanta ve otel grubunda da yüzde 7.68 artış göstermiştir. Gıda ve alkolsüz içecekler grubundaki yıllık yüksek artış bireylerin enflasyondan daha fazla etkilenmesine neden olacaktır.
Ulaştırma sektörüde yıllık olarak yüzde 8.69 artmıştır. Son dönemlerde petrol fiyatlarındaki artışlar ulaştırma sektörünün fiyat artışında etkili olmuştur.
2011 yılı Mayıs ayında endekste kapsanan 445 maddeden; 96 maddenin ortalama fiyatlarında değişim olmazken, 256 maddenin ortalama fiyatlarında artış, 93 maddenin ortalama fiyatlarında ise düşüş gerçekleşmiştir.
Mal bazında incelersek:
Aylık olarak fiyatı en yüksek artış gösteren mallar: yurtiçi turlar, patates, elma limon margarin.
Aylık olarak fiyatı en aza artış veya düşüş gösteren mallar: buzdolabı, kesme şeker, tek kişilik yatak.
Grafik 1:Enflasyon oranı ( TÜFE %)
Kaynak: TUİK
Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü (FAO), hububat ve diğer temel tarım ürünlerinin sıkı arzı ve önemli üretici ülkelerdeki kötü hava koşulları nedeniyle gıda fiyatlarının muhtemelen artacağını belirtmektedir. Bu durum gerçek bir küresel gıda krizi riski bulunduğunu ifade etmektedir. Kuraklık, sel, don gibi doğa olayları, Çin ve Hindistan’ın gelir düzeyindeki artışlar bu ülkelerdeki gıda talebinin artmasına neden olmuştur. Artan gıda talebi de olumsuz arz koşullarından dolayı gıda fiyatlarını arttırmaktadır. Bununla beraber finansal piyasalardan kriz nedeniyle hedge fonlar kapitalist dürtülerle temel gıda ürünlerine olan talebi arttırmıştır. Spekülatörler buğday, arpa, mısır, yağ, şeker, et ve süt gibi ürünlerin fiyatlarını suni olarak yükseltmektedirler.
Petrol fiyatlarındaki artışın devam etmesi ulaştırma sektörünü olumsuz etkilemektedir. Gıda ve alkolsüz içecekler ve ulaştırma sektöründeki artışlar tüm endeksi olumsuz etkilemektedir. Bu iki grubu TÜFE içindeki ağırlığı yüzde 41.93’dur. Önümüzdeki dönemlerde bu iki grubun fiyat artışının devam etmesi öngörülmektedir. Bu şartlar altında 2011 yılı için ilan edilen yüzde 5.5 olan enflasyon hedefinin tutturulması zor görülmektedir.
(Dr. Nazende Özkaramete Coşkun, Bilkent Üniversitesi)