‘Afghanpaper’ gazetesinin 29 Ekim 2009 tarihli analizine göre Afganistan siyasi sahnesindeki belirtiler, Afganistan Cumhurbaşkanlığı seçiminin ikinci tur adayları olan Dr. Abdullah Abdullah ile Hamid Karzai’nin bir belirsizlik ortamının oluşturulmasına zemin hazırladığını göstermektedir. (Tıkla-1)
Geçtiğimiz günlerde Dr. Abdullah’ 7 Kasım’da yapılacak ikinci tur seçimler için sunduğu isteklerin Cumhurbaşkanı Karzai tarafından kabul edilmeyeceğini öğrenince seçimlerden çekileceğini açıklamıştı. Ancak 1. turda Abdullah taraftarları coşkulu bir şekilde ve masraflı propagandalarla seçime girmişler ve sanki seçimi kesin kazanan tarafmış gibi tavır sergilemişlerdi. Hâlbuki ilk tur seçimlerinin sonuçlarında Karzai’nin oy farkı neredeyse Abdullah’ın iki katı kadardı. Bu rakamlara bakılırsa Abdullah’ın ikinci tur seçimlerine katılma olasılığının zayıf olduğu görülmektedir. Bazı yorumculara göre, Abdullah zaten ikinci turda kazanamayacağını bilmekte, dolayısıyla söz konusu isteklerini de seçimlerin ikinci turuna katılmama bahanesi olarak sunmaktadır.
Karzai’nin günümüze kadar süregelen Cumhurbaşkanlığı süresince, bölgeci bir siyaset tarzı izlediği, ülkede siyasi istikrarın devam etmesine rağmen güçlü bir hükümet kuramadığı, Afganistan halkı için nispi bir barış ortamını sağlayamadığı görülmektedir. Bugün de Karzai 1. tur Cumhurbaşkanlığı seçiminin 1. turunda kendi lehine yapılan yolsuzluğun kanıtlanmasına rağmen yolsuzluk yapılmadığını savunmakta ve bu konuda iddiasını sürdürmektedir. Geçmiş yıllarda Afganistan’daki muhalefet partilerinin izole edilme çabaları yasadışı uygulamalar için zemin hazırlamıştır.
Karzai hükümetinin meşruiyetinin sorgulanmasına yol açan en büyük etkenlerden biri, Pakistan İstihbarat Teşkilatı (ISI)’nın Afganistan’da gösterdiği faaliyetlerdir. Karzai yandaşlarına göre ISI’nın devamlı olarak Afganistan iç işlerine müdahale etmesinin kamu kuruluşlarında yaşanan yolsuzluk olayları, ülkede uyuşturucu üretimi ve ihracatında payı büyüktür. Bu iddialar, her ne kadar muhalefet tarafından gündeme getirilse de Karzai’nin kabinesinde yer alan isimlerin bu kirli oyunlara ortak olduğu tespit edilmiş olmasına Cumhurbaşkanından yeterli tepki gelmemiştir. Bu nedenle halkın hükümete karşı şüphesi iyice artmış, Karzai’nin de adı yolsuzluklara karışan isimleri görevden almaya gücünün yetmeyeceğinin farkına varılmıştır. Afganistan’ın bugünkü durumu şunu göstermektedir ki Karzai bir taraftan dış etkenler ve müdahalelerle karşı karşıya kalarak zayıf bir lider görünümü sergilemiş, diğer taraftan da eski mücahit gruplarının devlet politikası bağlamında birleştirmesinde başarısız olmuştur.
Seçim sürecinin devamı halinde,demokrasi ve insan hakları ilkelerine dayanılarak kurulacak yeni hükümette, iki rakibin de sergiledikleri tavrın halkın yararına olmayacağı izlenimi edinilmektedir.
Birincisi, seçimin ikinci turunun gerçekleşmesi ve Dr. Abdullah Abdullah’ın seçime katılmaması durumunda, diğer aday olan Karzai, yüzde elli oy oranını geçmemesine rağmen iktidarı elde etmiş olacaktır.
İkincisi, dış faktörlerin baskısıyla Afganistan’da bir koalisyon hükümetin kurulması ihtimali beklenebilir.
Üçüncüsü, Amerika Birleşik Devletleri’nin direkt olarak desteklediği bir ismin (Karzai’nin yanında yer alarak ülke meselelerinde Zalmay Halilzad) söz sahibi olması düşünülebilir.
Dikkat edilmesi gereken bir konu da, Loya Jirga’nın toplanması ve seçim sürecinin ele alınmasıdır. Bu husus Zalmay Halilzad tarafından söylenmiştir, yabancılar da buna destek vermektedir. Ancak Afganistan siyasetçilerinin ifadelerine göre, Loya Jirga’nın yapılması sebebiyle iki adayın da mevcut seçim kanununa göre seçimden çekilmemesi gerekmektedir.
Afganistan’da sekiz yıllık yönetim süresi boyunca demokrasi ve insan haklarına ağır darbe indirilmiştir. Mevcut seçimde gündeme gelen konular Afganistan halkını karamsarlığa itecektir. Seçimler beklenilen barış ve istikrara katkıda bulunmadığı gibi yeni sorunların doğmasına neden olmuştur. Bu durumun da en büyük sebebinin iktidar yarışına girerek halkın en temel ihtiyacını görmezden gelen Afgan siyasetçiler olduğu düşünülmektedir.
(Muhammed Zahir Rauf, Asistan)