Türkiye yaptığı ithalatın yüzde 55’ini ihracattan elde ettiği dövizle ödeyebilmektedir. Dış ticaret açığının artmasındaki en önemli neden ithalatın artışının ihracat artışından çok fazla olasıdır. İthalattaki ciddi artışın en önemli nedeni ise Ortadoğu ve Kuzey Afrika’daki siyasi gelişmalerden dolayı petrol fiyatlarının artmasıdır. Ocak–Mart 2010 döneminde ham petrolun ortalama varil fiyatı 76 $, iken Ocak–Mart 2011 döneminde ise fiyat 100 $’dan fazla olmuştur.
Tablo 1’de Mart 2010 ve Mart 2011 için ihracat ve ithalat rakamları ve Tablo 2’de ise yıllık olarak ihracat, ithalat, dış ticaret dengesi ve ihracatın ithalatı karşılama oranları sunulmuştur.
Tablo 1:İhracat, ithalat ve dış ticaret (Mart 2010 - Mart 2011)
|
Milyar $
|
Mart 2010
|
Mart 2011
|
Ocak-Mart
2010
|
Ocak- Mart
2011
|
|
İhracat
|
9.89
|
11.84
|
26.0
|
31.47
|
|
İthalat
|
15.02
|
21.65
|
38.49
|
56.06
|
|
Dış Ticaret Dengesi
|
-5.13
|
-9.81
|
-12.49
|
-24.59
|
Kaynak: TUİK
Ocak-Mart 2010 dönemi ile Ocak-Mart 2011 dönemini karşılaştırdığımız da dış ticaret açığı iki kat artmıştır.Yıllık bazda incelediğimizde ise son yıllarda dış ticaret açığı artmıştır. Bu durumun en önemli nedeni global kriz nedeniyle ihracat mallarına dış talebin azalmasıdır. Türkiye’nin ihracatının yüzde 40 kadarı Avrupa Birliği ülkelerine yapıldığından bu ülkelerdeki ekonomik durgunluk bizim ihracatımızı olumsuz etkilemektedir.
Tablo 2: İhracat, ithalat, dış ticaret dengesi ve karşılama oranı (2004-2010)
|
Yıllar/Milyar $
|
İhracat
|
İthalat
|
Dış Ticaret Dengesi
|
Karşılama Oranı(%)
|
|
2004
|
63.17
|
97.54
|
-34.37
|
64.8
|
|
2005
|
73.48
|
116.77
|
-43.29
|
62.9
|
|
2006
|
85.53
|
139.58
|
-54.05
|
61.3
|
|
2007
|
107.27
|
170.06
|
-62.79
|
63.1
|
|
2008
|
132.03
|
201.96
|
-69.93
|
65.4
|
|
2009
|
102.14
|
140.93
|
-38.79
|
72.5
|
|
2010
|
113.98
|
185.54
|
-71.56
|
61.4
|
Kaynak: TUİK
2010 yılında dış ticaret açığı 71 milyar dolar olmuş ihracatın ithalatı karşılama oranıda yüzde 61 olarak gerçekleşmiştir. Bu açık son dönemlerdeki en fazla açık olmuştur.
Mal grupları olarak incelediğimizde en büyük ihracat kalemi motorlu kara taşıtları ve aksam parçalarıdır. Bu faslı kazanlar, makina ve cihazlar, aletler ve bunların aksam parçaları, demir-çelilk, elektrikli makina ve cihazlar ve örme giyim eşyası ve aksesuarları izlemiştr. Mart 2011 döneminde en yüksek ithalat ise 4.2 milyar dolarla mineral yakıtlar ve yağlar grubunda gerçekleşmiştir. Bu faslı kazanlar, makina ve cihazlar, aletler ve bunların aksam parçaları izlemektedir. Demir çelik ve motorlu kara taşıtları ve elektrikli makina ve cihazlar da en fazla ithalat yaptığımız mal gruplarıdır. Burada ihracat için mal üreten ve en fazla ihracat yapılan malllarn aynı zamanda en fazla ithalat yapan fasıllar olduğu gözlenmektedir. Ithalatın alt gruplarını incelediğimizde ithalatın yüzde 72’si ara malı yani hammadde ithalatıdır (Tablo 3).
Tablo 3: Mal gruplarına göre İthalat (Ocak-Mart 2011, %)
|
|
Ocak-Mart 2010
|
Ocak-Mart 2011
|
|
Sermaye(Yatırım) Malları
|
14.1
|
14.6
|
|
Ara( Hammadde) Malları
|
72.3
|
71.8
|
|
Tüketim malları
|
13.2
|
12.9
|
|
Diğerleri
|
0.4
|
0.6
|
Kaynak: TUİK
İhracatın sektörel dağılımına baktığımızda ihracatın yüzde 90’dan fazlası imalat sanayi tarfından gerçekleştirilmektedir. Bu durumda varolan ihracat teşvikleri ve kolaylıkları özellikle imalat sanayi için daha da arttırılmalıdır.
Tablo 4: Sektörlere Göre İhracat (Ocak-Mart 2011, %)
|
|
Ocak-Mart 2010
|
Ocak-Mart 2011
|
|
Tarım ve Ormancılık
|
4.8
|
4.5
|
|
Balıkçılık
|
0.2
|
0.2
|
|
Madencilik Taşocakcılığı
|
2.0
|
1.9
|
|
İmalat
|
92.4
|
92.9
|
|
Diğer
|
0.7
|
0.6
|
Kaynak:TUİK
Avrupa Birliği ülkelerinin ihracatımız içindeki payı artış göstermiştir. Mart 2010 dönemin de ihracatımıızn yüzde 45.9 ü Avrupa birliği ülkelerine iken bu pay Mart 2011 döneminde yüzde 48.3’ e çıkmıştır. Ithalatımızn yüzde 37’si Avrupa Birliği ülkelerinden yapılmaktadır. Ülke bazında incelediğimizde en fazla ihracat yaptığımız ülke Almanya olmuştur. Almanya’ya yaptığımız ihracat geçen yıle oranla yüzde 35 artmıştır. Ülke bazında bakarsak Almanyadan sonra en fazla ihracat yaptığımız ülkeler İtalya, İngiltere, Irak, Fransa ve Rusya Federasyonu olmuştur.
Mal ve hizmet ithalattında ilk sırayı Almanya alırken ikinci sırada Çin üçüncü sırada ise Rusya Federasyonu yer almaktadır.
2011 yılı ve sonrası için ihracatçı sektörlerin ithal girdi kullanımını azaltıcı politikların izlenmesi ve bu sektörlerin dış piyasalardaki rekabetçi gücünün artırılması için politikalar izlenmelidir. Ara malı olarak ithal ettiğimiz girdilerin ülke içinde ucuza üretilmesinin sağlanması istihdam konusunda da önemli kazanımlar sağlayacaktır.
(Dr.Nazende Özkaramete Coşkun, SDE Ekonomi Uzmanı)