Bir hafta öne açıklanan Geçici Güney Sudan Anayasası’na göre Abyei bölgesi, Güney Sudan sınırları içinde gösterilerek Hartum yönetiminin petrol gelirinden pay alması dahi kabul edilmiyor. 2005’te Hartum yönetimi ile Güney Sudan’ı yöneten SPLM(Sudan Halk Kurtuluş hareketi) arasında imzalanan Kapsamlı Barış Antlaşmasına göre petrol gelirlerinden her iki tarafın da eşit bir şekilde pay alacağı öngörülüyordu. Abyei petrolünden yıllık 12 milyar dolar gelir elde ediliyor. Bu gelir Sudan yönetimin gelirinin yüzde 15’ine, Güney Sudan yönetimin gelirinin ise yüzde 97’sine tekabül ediyor. Abyei bölgesinin Güney Sudan’da kalması durumunda Hartum yönetimi önemli bir gelir kaybına uğrayacak, Kuzey’de kalması durumunda ise Güney Sudan yönetimi gelirin yalnız yüzde 40’ını alabilecek.

 

9 Ocak’ta yapılan referandumda Abyei bölgesinin kimde kalacağı da eşzamanlı olarak oylanacaktı. Fakat Hartum ile Juba(Güney Sudan’ın başkenti) yönetimleri kimlerin oy kullanacağı konusunda anlaşamadılar. Hartum yönetimi, göçebe topluluk Mısrıyye’nin de referandumda oy kullanmasını isterken, güneyliler Abyei bölgesinin sakinlerinin Dinka halkı olduğu ve yalnızca onların oy kullanması gerektiği konusunda ısrarcı oldular.

 

Mısrıyye denilen halk Kordafon eyaletinde yaşayan göçebe Müslüman bir topluluktur. Arap-Afrikalı karışımı Mısrıyyye topluluğu, yılın belirli mevsiminde bu bölgeye gelip, hayvanlarını otlatmak için belirli bir süre bu bölgede kalırlar. Mısrıyye, Abyei bölgesini kendi vatanları olarak yüzyıllardır kabul etmişler; yaşayış biçimlerinden ötürü yerleşik hayatı benimsememişlerdir. Fakat bu bölgenin sakini olduğu iddia edilen Ngok Dinka kabilesinin çoğunluğunu da 2005 sonrasında, Yukarı Nil ve Jonglei eyaletlerinden gelenler oluşturmaktadırlar. Çünkü 1983-2005 iç savaşında Abyei’nin yerlileri Hartum ya da Güney Sudan’ın içteki eyaletlerine göç etmişlerdi.

 

Gerek Mayardit’in gerek Beşir’in açıklamaları, daha çok iç politikaya yöneliktir. Mayardit, referandum sonrasında bir muzaffer komutan edasıyla hareket edip, Hartum yönetimini sıkıştıracağını düşünerek uluslararası güçlerin desteğiyle Abyei’nin kendilerinin hakkı olduğunu Güney Sudanlılara kabul ettirmek istemektedir. Fakat bağımsızlık sonrasında Kuzey Sudan’a ihtiyaç duyacağının farkında olması gereklidir. Zira, devletin kurumlaşması, alt yapı hizmetlerinin giderilmesi, ortak sınır, Nil havzası, dış borçlar, sağlık ve kalkınma ile ilgili sorunları Hartum yönetiminin desteği olmadan çözmesi zordur. Eritre gibi varlığını ve meşruiyetini çatışma eksenine oturtacaksa; Güney Sudan’ı bir felakete dönüştürecek demektir. Abyei bölgesi, Güney Sudan’da kalsa bile, petrolün Kızıldeniz’e taşınması için Kuzey’in döşediği petrol boru hatlarına ihtiyaç vardır. Çünkü Güney Sudan’ın uzun bir süre petrolü dünya pazarlarıyla buluşturacak ne gücü ne de zamanı var. Ayrıca Abyei petrolleri, Çin-Sudan, Kanada-Hindistan-Malezya ortaklığında iki şirket tarafından işletilmektedir. ABD, İsrail’in devreye sokulması, bölgede Güney Sudan yönetiminin bedelini ödeyemeyeceği bir güç çekişmesinin ortaya çıkmasına neden olacaktır.

 

Sudan lideri Ömer El Beşir, tarihe ülkesini böldüren bir lider olarak geçti. Sudan’da yaşayanların bu bölünmeden mutlu olduklarını söylemek mümkün değil. Şimdi Abyei’nin de kaybedilmesi demek, Beşir yönetiminin halk nezdindeki itibarının tamamen kaybedilmesi demektir. Beşir, gelecek devlet başkanlığı seçimlerinde aday olmadığını söylese de, Abyei’nin kaybedilmesinden sonra halkın Beşir yönetimine katlanması zor görünüyor. Beşir’in şansı, muhalefetin zayıf olması ve kendi aralarında devlet başkanına karşı ortak bir noktada buluşamamalarıydı. Petrol gelirinin kaybedilmesi, yatırımların yavaşlaması, milli gelirin düşmesi, halkın daha da fakirleşmesi anlamına geleceği için Hartum, Nyala, Omdurman şehirleri kısa sürede Tahrir meydanına dönüşecektir.

 

Ömer El Beşir, bu olasılıkları görmeyecek kadar deneyimsiz bir lider değil. Bu nedenle Güney Sudan’ın bağımsızlığı kazanması sonrasında; petrol nedeniyle savaşın çıkmasına göz kırpabilir. Çünkü Güney Sudan’la yapılacak bir savaş, hem Darfur sorununun bitmesi hem de yeniden imaj kazanmasıyla neticelenebilir. Cancevidlerin Güney Sudan’a kaydırılmasıyla; Darfur sorunu isyancılara bir takım ödünler vererek çözülür ve Beşir de güneye karşı vatanı ve milleti için savaşan bir lider olarak Sudan halkının kalbini tekrar kazanabilir.

 

Sonuçta, her iki taraf arasında Abyei için bir uzlaşma zor görünmekle birlikte, uluslararası güçlerin devreye girmesiyle, Hartum ve Juba yönetimlerinin ısrarlarında taviz vermelerini gerektirebilir. Güney Sudanlılar, Müslüman’ı, Hıristiyan’ı, Dinka’sı, Şulluk’u hep birlikte bağımsızlıktan yana bir tercihte bulundular. Savaş yorgunu kabileleri yeni bir kargaşaya çekmek her iki tarafa da zarar verecektir. Sudanlılar güneyin tercihine saygılı oldular, yeni bir kargaşanın çıkmasını istemediler. Güney Sudan yönetiminin de, sağduyulu davranarak Sudan’da yeni bir “Keşmir” yaratmaktan kaçınması gerekiyor.