Rapora gelince öneriler arasında en dikkat çekeni, Lizbon Antlaşması ile 751 olarak öngörülen AP üye sayısının 25 artırılarak 776’a çıkarılmasına ve ilave 25 parlamenterin AP’ye ulusaşan (transnational) listelerden seçilerek girmesine yönelik olanıdır. Bu öneri hayata geçirilebilirse AP seçimlerinde seçmenlerin önüne iki oy pusulası konulacaktır. Birinci oy pusulasında ulusal aday listeleri, ikincisinde ulusaşan aday listeleri yer alacaktır. Her biri 25 parlamenter adayı içeren ulusaşan listelerin hazırlanmasından AB siyasî partileri sorumlu olup ulusaşan listelerdeki adaylar AB üye devletlerinin en az üçte birini temsil etmek zorundadır. Seçimlerde ulusaşan listelere verilen oylarının sayılması, tıpkı ulusal listelere verilen oyların sayılması gibi ulusal otoritelerin sorumluluğunda olacak ancak ulusaşan listelere ilişkin seçim sonuçları ise kurulması öngörülen AB Seçim Otoritesi’ne bildirilecektir. Anılan öneri uyarınca AB’nin 27 üyesi, 25 parlamenter için tek bir seçim bölgesi haline gelecektir. 25 parlamenter için Birliğin tek bir seçim bölgesine dönüşmesi ile siyasî partilerin seçim kampanyalarını AB’nin tümünde yürütmeleri, dolayısıyla seçim kampanyalarına ulusal meselelerden çok Birliğin tümünü ilgilendiren konuların hâkim olması beklenmektedir. Böylece, AP seçimlerine düşük seyreden ilginin artacağı umulmaktadır. Diğer taraftan, ulusaşan aday listelerinin belirlenmesi esnasında siyasî partiler arasındaki işbirliğinin ve koordinasyonun gelişmesi beklenirken ulus-aşan listelerdeki adayların desteklenmesine yönelik ortak çabanın ulusaşan seçim stratejilerini gerektireceği ortadadır. Bu da ulusal değerlerin gölgesinde serpilme imkânı bulamayan Avrupa kimliğinin yaşam alanı elde etmesini sağlayacaktır.

 

Ulusaşan listeden 25 parlamenterin seçilmesine yönelik önerinin “federatif” unsurlar taşıdığı açıktır. Dolayısıyla söz konusu öneriye, ulusal parlamentoların pek de olumlu yaklaşmayacağını tahmin edebiliriz. AP üyesi György Schöpflin, bu önerinin AP üyelerinin çoğu tarafından desteklenebileceğini ancak ulusal parlamentolarının öneriye şüpheyle yaklaşmalarını beklediğini belirtmekte ve Birleşik Krallık gibi bazı üye devlet parlamentolarının, AP’nin artan yetkilerinin ulusal yasama organlarının rolünü gölgeleyeceğinden çekindiklerinin altını çizmektedir.[3] Schöpflin’in ulusal parlamentoların rekabetten hoşlanmadıklarını belirtmesi de AP ile ulusal parlamentolar arasındaki rekabeti ayan beyan gözler önüne sermektedir. Öneriye ilişkin diğer eleştiriler de şimdiden dillendirilmeye başlamıştır. Ulusaşan listeler hazırlanırken adayların belirlenmesinde “tecrübe,” “siyasî görüş” ve “yeterlik” gibi unsurlardan çok adayın popülaritesinin ön plana çıkmasından kaygı duyulmaktadır. Ulusaşan listeler sayesinde seçimlerin Avrupa meseleleri üzerinden yürütülmesi beklenmekle birlikte AP’nin Antlaşmalar ile belirlenen yetkilerinin dışındaki konuların seçim malzemesi yapılması ihtimali de zihinleri karıştırmaktadır.[4]

 

AP Anayasal İşler Komitesi’nin desteklediği raporda yer alan öneriler arasında AP seçimlerinin Haziran’dan Mayıs’a alınması, 1965 tarihli Ayrıcalık ve Bağışıklıklar Protokolü’nde yapılacak değişiklikler ile AP üyeleri için tekörnek bir ulusüstü (supranational) rejim oluşturulması yer almaktadır. Ayrıca rapor AP’deki sandalyelerin AB’nin genişleme politikası dikkate alınacak şekilde yeniden dağılımı için matematiksel bir formül üzerinde görüşmelere başlanması da önermektedir. Ancak rapordaki önerilerin tamamının hayata geçirilmesi için öncelikle Avrupa birincil hukukunda değişiklik yapılması gerekmektedir. Bu süreçte, üye devletlerin hükümetleri arasında müzakerelerin yürütülmesi için hükümetlerarası konferansın açılması ve bu konferans sonucunda imzalanan Antlaşmanın üye devletlerin kendi iç hukuk prosedürlerine göre onaylanmasını gerektirmektedir. Böylece üye devletlerin hükümetlerinin önerilere -özellikle de ulus-aşan listeden seçilecek 25 Avrupa Parlamenteri- yaklaşımları daha çok merak konusudur. Ayrıca AP’de seçim reformu gerçekleştirmek amacıyla toplanan bir hükümetlerarası konferansın uzun ve kompleks bir Antlaşma reformu sürecine dönüşmesi ihtimali -özellikle de ekonomik kriz içerisindeki AB üyeleri için- tercih edilir bir durum değildir.

 

AB’de demokrasiyi güçlendirmek amacıyla AP’de seçim reformu yapmaya yönelik olan ve AP Anayasal İşler Komitesi tarafından desteklenen raporun, Parlamento’da Genel Kurul’a sunulması ile üye devletlerin hükümetlerinin ve ulusal parlamentolarının gündemini daha fazla meşgul edeceği açıktır. Bu raporun önerileri hayata geçirildiğinde bile Birlik düzeyinde demokrasi tartışmalarının öngörülebilir bir gelecekte sonlanmayacağı da açıktır. Çünkü liberal demokrasinin katılımcı boyutunun küreselleşmenin iletişim ve ulaşıma vurgusuyla daha fazla sorgulanır bir hale geldiği bir dünyada elbette liberal demokrasinin demokratikleştirilmesi yönelişi kaçınılmaz olarak ağır basmaktadır.

 

(Dr. Dilek YİĞİT, Hazine Müsteşarlığı Dış Ekonomik İlişkiler Genel Müdürlüğü Şube Müdürü) 

---