Kasım 2010 tarihinden bu yana aldığı tedbirlerin yılın ikinci çeyreğinde krediler ve iç talep üzerinde etkilerinin belirgin hale geleceğini öngörmektedir. İç ve dış talebi dengeleyerek makro finansal riskleri azaltmak için yabancı para ve Türk lirası zorunlu karşılık oranları arttırılmıştır. Bu nedenle fiyat istikrarına ve finansal istikrara ilişkin risklerin azaltılması açısından düşük düzeyde politika faizi, geniş faiz koridoru ve yüksek zorunlu karşılık oranlarından oluşan politika bileşimi kullanılmaktadır. Merkez Bankası, finansal istikrarı sağlamak ve riskleri azaltmak için kanuni karşılık oranlarını politika aracı olarak kullanmaktadır.
Merkez Bankası, fiyat istikrarı ile beraber finansal istikrarı da önemsemektedir. Merkez Bankası, kuruluş kanunu gereği Türkiye’de finansal istikrardan sorumlu kurumlardan birisidir. Merkez bankası kanununun 4. maddesi ‘Finansal sistemde istikrarı sağlayıcı para ve döviz piyasaları ile ilgili düzenleyici tedbirleri alma’ konusunda yetki vermektedir.
Finansal istikrar, finansal piyasalarda faaliyet gösteren kurumlarda ve ödeme sistemlerindeki istikrarı ve şoklara karşı dayanıklılığı ifade eder. Finansal sistemdeki istikrar, finansal sistemin sağlıklı ve istikrarlı işlemesini ve bu sistemdeki kaynakların reel sektöre tahsisini gerekli kılar. Bu durumda ortaya çıkacak risklerin yömetimi ve dağılımı önem kazanmaktadır.
Finansal istikrar için dört gösterge ön plana çıkmaktadır. Bu göstergeler;
1. Borçluluk Oranları
2. Borçlanma Vadeleri
3. Döviz Pozisyonları
4. Risk Yönetim Süreçleri ve Yöntemleri
Tablo 1: Bankaların uygulayacakları yeni zorunlu karşılık oranları (29.Nisan 2011)
|
TL Yükümlülükler
|
Mart
2011
|
1 Nisan
2011
|
29 Nisan
2011
|
|
Zorunlu karşılık oranları
|
%
|
%
|
%
|
|
Vadesiz mevduat ve özel cari hesaplar
|
12
|
15
|
16
|
|
1 ay vadeli mevduatlar/katılma hesapları
|
10
|
15
|
16
|
|
3 ay vadeli mevduatlar/katılma hesapları
|
9
|
13
|
13
|
|
6 ay vadeli mevduatlar/katılma hesapları
|
7
|
9
|
9
|
|
1yıla kadar mevduatlar/katılma hesapları
|
6
|
6
|
6
|
|
1 yıl ve daha uzun vadeli mevduatlar/katılma hesapları
|
5
|
5
|
5
|
1 aylık süre içinde vadesiz ve 1 ay vadeli TL mevduatlarında ve katılma hesaplarında zorunlu karşılık oranı 1 puan arttırılmıştır.
Mart ayında alınan ve 1 Nisan 2011'de uygulamaya başlanan zorumlu karşılık oranının artırılmasında yabancı para cinsinden olan mevduatlarda bir artışa gidilmemişti. 29 Nisan 2011 de uygulamaya girecek zorunlu karşılık oranlarındaki artış yabancı para cinsinden olan mevduat ve katılma hesaplarını da kapsamaktadır. Yabancı para zorunlu karşılık oranları vadesiz, ihbarlı döviz tevdiat hesapları ve yabancı para cari hesaplarında 1 aya kadar vadeli, 3 aya kadar vadeli ve 1 yıla kadar vadeli döviz hesapları ve katılma hesaplarında yüzde 12, 1 yıldan uzun mevduat ve katılma hesaplarında oran yüzde 11 olarak belirlenmiştir. Bu yeni düzenleme ile piyasadan yaklaşık 1.4 milyar dolar ve 1.5 milyar Türk Lirası likidite çekilmiş olacaktır. Merkez Bankası bir ay gibi kısa bir sürede yeni bir parasal sıkılaştırmaya gitmiştir.
Alınan bu tedbirle temel olarak toplam talebin daha dengeli bir büyüme patikasında gerçekleşmesi ve makro finansal risklerin azaltılması amaçlanmaktadır. Bu amaç doğrultusunda önümüzdeki dönemlerde bu tip politikaların uygulanmaya devam etmesi beklenmektedir.
(Dr.Nazende Özkaramete Coşkun, SDE Ekonomi Uzmanı)