Politika faizi olan bir hafta vadeli repo ihale faiz oranı ile banka bünyesindeki Bankalararası Para Piyasası ve İstanbul Menkul Kıymetler Borsası Repo-Ters Repo Pazarı'nda uygulanmakta olan faiz oranları sabit tutulmuştur. Politika faizi olan bir hafta vadeli repo ihale faiz oranını yüzde 6.25, gecelik borçlanma faiz oranını yüzde 1.50, borç verme faiz oranını yüzde 9, açık piyasa işlemleri çerçevesinde piyasa yapıcısı bankalara repo işlemleri yoluyla tanınan borçlanma imkanı faiz oranını yüzde 8 olarak sabit tutulmuştur.
Zorunlu karşılık oranlarının artırılması finansal piyasalar tarafından öngörülemediği için alınan kararlar piyasa tarafındann radikal ve süpriz kararlar olarak yorumlanmıştır. Ancak unutulmaması gereken nokta Merkez Bankası para politikası uygulamasından sorumludur ve uygulamda tüm para politikası araçlarını kullanabilir. Zorunlu karşılık oranlarıda para politikası araçlarından birisidir.
Mevduat ve katılım hesabı kabul eden kurumlar topladıkları mevduat ve katılım hesaplarının belli bir oranını Merkez Bankasında nakit tutmakla yükümlüdürler ve Merkez bankası Eylül 2010 tarihinden itibaren zorunlu olarak tutulan karşılıklara faiz ödememektedir. Bu ayrılan tutara zorunlu karşılık denir. Bu oranın artırılması finansal kurumların topladıkları mevduat veya katılım hesaplarının daha fazla miktarının ellerinde tutacaklarını ve yatırılan mevduat veya katılım hesabının daha azının kredilere dönüşeceğini ifade etmektedir. Bu oranın artması kredi artışını frenleyecektir bu durum iç talebi azaltıcı etki yapacaktır.
Tablo 1: Bankaların uygulayacakları yeni zorunlu karşılık oranları (1 Nisan 2011)
|
TL Yükümlülükler
|
Eski oran %
|
Yeni oran%
|
|
Vadesiz mevduat ve özel cari hesaplar
|
12
|
15
|
|
1 ay vadeli mevduatlar/katılma hesapları
|
10
|
15
|
|
3 ay vadeli mevduatlar/katılma hesapları
|
9
|
13
|
|
6 ay vadeli mevduatlar/katılma hesapları
|
7
|
9
|
|
1yıla kadar mevduatlar/katılma hesapları
|
6
|
6
|
|
1 yıl ve daha uzun vadeli mevduatlar/katılma hesapları
|
5
|
5
|
Merkez Bankası 1,3, 6 ay vadeli mevduat ve katılım hesaplarında zorunlu karşılıkları yükseltirken 1 yıl ve 1 yıldan uzun mevduat ve katılım hesaplarının zorunlu karşılık oranlarını değiştirmemiştir. Vadesiz mevduatta zorunlu karşılık oranındaki artış 3 puan, 1 ay vadeli hesaplarda zorunlu karşılık oranı artışı 5 puan, 3 ay vadeli hesaplardaki artış 4 puan, 6 ay vadeli mevduattaki zorunlu karşılık oranındaki artış ise 2 puandır.
Bu düzenleme 1 Nisan 2011 traihinden itibaren geçerli olacak ve yeni oranlar üzerinden hesaplanan zorunlu karşılıklar 15 Nisan 2011 tarihi itibarıyle tesis edilmeye başlanacaktır. Bu durum mevcut verilere göre piyasadan yaklaşık 19.1 milyar TL çekilmesini ifade etmektedir.
İçinde bulunduğumuz konjönktürde sadece politika faizi ile hem fiyat istikrarının hemde finansal istikrarı sağlamak mümkün görülmemektedir. Bu nedenle faiz dışı araçların da kullanılabilmesi gerekmektedir. Bu araçlardan biride zorunlu karşılık oranıdır.
İç talepteki artışın desteğiyle iktisadi faaliyetler güçlenmeye devam etmekte dış talep ise zayıf seyrini devam etmektedir. Önümüzdeki dönemde iç talepteki artışın devam etmesi beklenmektedir. Bu durum enflasyonist bir etki yapabileceğinden, zorunlu karşılıkların artırılması kredi maliyetini artıracağından kredi talebini azaltacaktır.
Merkez Bankası gelişmeker bağlı olarak zorunlu karşılıkları değiştirmektedir. 2008 ve 2009 yılında zorunlu karşılıkları düşürürken Eylül 2010 tarihin sonra hem Türk lirası hem de yabancı para cinsinden zorunlu karşılık oranlarını arttırmıştır. Bu oranların azaltılması veya artırılması finnasal risklere bağlıdır. Merkez Bankası fiyat istikrarı için finansal istikrarın da sağlanmasını istemektedir.
(Dr. Nazende Özkaramete Coşkun)