2001 krizi sonrasında Türkiye’nin krizden büyük oranda çıktığı bir dönemde; Dünya ekonomisinin, 2008 yılında Amerika kaynaklı büyük bir finansal krize girmesi, Türkiye’yi her yönü ile derinden etkileyen 2001 yılı krizinin nasıl oluştuğu, ne tür etkilere yol açtığı, krizin sonuçlarını ortadan kaldırmak için nelerin yapıldığı ve bir daha bu ölçekte krizlerin olmaması için alınması gereken önlemlerin neler olduğu tartışıldı.
Panel SDE Başkanı Prof. Dr. Yasin Aktay ve SDE Yüksek İstişare Kurulu Üyesi Doç. Dr. Kıvılcım Metin Özcan’ın açılış konuşmaları ile başladı. SDE Başkanı açılış konuşmasında 21 Şubat 2001 krizinin Türkiye’ye etkileri üzerinde durdu. 2001 krizinin, 2001 öncesi yaşanan sürecin bir sonucu olduğunu belirten Aktay, “2001 krizi bir sonuçtu, daha vahim sonuçlar doğuran bir sonuçtu” dedi. Krizin siyasetin işlevsel bozukluğundan kaynaklandığına da değinen Aktay, “tarih tekerrür etmeden ibret almak önemlidir” diyerek sözlerini tamamladı.
SDE Yüksek İstişare Kurulu Üyesi Doç. Dr. Kıvılcım Metin Özcan ise konuşmasında, 1997’de Asya’da başlayan krizlerle birlikte, sürdürülebilir ekonomik programın ne kadar önemli olduğunu belirtti. Özcan, Türkiye’nin önündeki temel sorun alanları ve Türk girişimcinin yurt dışındaki faaliyetleri üzerinde dururken, SDE’nin ekonomi konusunda amaç ve hedefleri üzerinde durdu.
Türkiye’nin Sorunları Bir Gecede Çözülmez
Açılış konuşmalarının ardından “2001 Krizinin 10. Yılında Türkiye Ekonomisi” başlıklı bir konuşma gerçekleştiren Maliye Bakanı Mehmet Şimşek şunları kaydetti: “2001 krizi yakın zamanda yaşadığımız köklü bir krizdir. Yaşanan bu kriz esas itibari ile siyasi istikrarsızlığın bir sonucudur. 90’lı yıllarda iş başına gelen zayıf hükümetler, Türkiye’yi bu noktaya getirmişlerdir. Zayıf koalisyon hükümetleri ve bunların yarış alanları bütçe açıklarına neden olmuştur. Bütçe açıkları ise siyasi bir tercihtir.”
2001 krizi döneminde bankaların kuruluş amaçları ve işlevleri üzerinde de duran Bakan, “Bankalar o dönemde zayıftı. Kar merkezi olarak kurulmamışlardı. Türkiye yapısal olarak dış denge açısından kırılgandır. Türkiye’nin temel sorunları bir gecede çözülecek sorunlar değildir. O dönemde pek çok konuda sorunlar yaşandı. O günün koşullarında dış kırılganlıklar da ortaya çıktı” gibi açıklamalarda bulundu.
Bakan Şimşek sorularla şu noktalara temas etti:
- Temel kırılganlık noktalarında ne değişti ki şuan Türkiye farklı bir noktada,
- ABD’de 2 yıl içinde çok sayıda banka batarken neden Türkiye’de bir banka bile batmadı,
- Türkiye cari açıkla karşı karşıya olmasına rağmen, bugün nasıl makul düzeyde yoluna devam edebiliyor.
Bakan bu soruların en temeldeki cevabının ise “siyasi istikrar” olduğuna vurgu yaptı. Ak Parti’nin doğru ekonomik politikalar sürdürmesinin, bankacılık ve mali disiplin alanlarında reform programları geliştirmesinin ise siyasi istikrara ek olarak Türkiye’yi bu noktaya taşıdığını savundu.
Türkiye’nin 2000’in başlarından itibaren faiz dışı fazla vermeye başladığının altını çizen Şimşek, bunun uygulanan mali politikanın bir sonucu olduğunu anlattı. 2002’den sonra Ak Parti’nin, AB müzakere sürecinin başlatılması için cesaret gösterip adımlar attığını da belirten Şimşek, “kriz bir takım değişikliklere neden oldu, iyi ki de oldu. Kriz vesayet rejiminin sonu oldu” dedi.
Şimşek sözlerine şu şekilde son verdi: “Türkiye’yi 2001 krizine tekrar götürebilecek tek bir neden var: siyasette yarışın tekrar popülizm üzerine yapılmaya başlanması. Siyasi popülizm yapılıp olmayan şeyler dağıtılmasıyla 2001’e geri döneriz. Yapısal sorunlarımız var. Bunların çözümü zaman gerektiriyor. Mevcut şartlarda Türkiye’nin 2001 krizi gibi bir krizi yaşayacağını eksiklerimize rağmen düşünmüyorum ve tüm eksikliklerimize rağmen yavaşta olsa başarı sağlayacağız.”
Türkiye IMF’den Nasıl Kurtuldu?
Maliye Bakanı Şimşek’in konuşmasının artından SDE Yüksek İstişare Kurulu Üyesi Doç. Dr. Kıvılcım Metin Özcan’ın moderatörlüğünde, Merkez Bankası Başkan Yardımcısı Doç. Dr. Erdem Başçı, TOBB – ETÜ’den Prof. Dr. Fatih Özatay ve İktisat İşletme ve Finans Dergisi Editörü Ali Bilge sunumlarını gerçekleştirdiler.
Fatih Özata, krizler bir çırpıda oluşmuyor diyerek sunuma balarken, “2001 krizi bir çırpıda oluşmadı. Kriz bir süreç; yılların birikimi. Krize giden yolda çok değişik kesimlerin ve siyasi iktidarların oynadıkları roller var. Elbette tetikleyici faktörler de var; ama ‘o’ gün olmasa başka ‘bir gün’ olacaktı” dedi. Makro ekonomik göstergeler, temel maliye politikası göstergeleri, bankaların yapısal özellikleri, özel bankalarda ayrışma, işsizlik ve fert başına düşün milli gelirde Türkiye-ABD kıyaslamalarına yönelik olarak grafik üzerinden konuşmasını özetledi. Özata istikrarın ne kadar önemli olduğu üzerinde dururken, istikrarın tek başına yeterli olup olmadığını sorguladı.
Merkez Bankası Başkan Yardımcısı Doç. Dr. Erdem Başçı ise “İki Reçete” başlıklı bir konuşma gerçekleştirdi. Ekonomik istikrar için gereken şartları; şoklara karşı dayanıklılık ve şokların önlenmesi olarak açıklayan Başçı, ekonomik şok türlerini ise üretkenlik şokları (önlenmesi zor) ve finansal şoklar (azaltılması mümkün) olarak belirtti.
Başçı 2000-2001 yıllarında uygulanan ve başarısız olan “döviz kuruna dayalı ‘istikrar’ programı” ve 2002-2011 arasında uygulanıp başarı yakalayan “mali disipline dayalı istikrar programı”nı iki reçete olarak açıkladı.
Merkez Bankası Başkan Yardımcısı krize yakalanmamak için olmazsa olmaz üç şart ise şu şekilde sıraladı:
- Basiretli Para Politikası
- Mali Disiplin
- İhtiyatlı Finansal Sektör Politikası
Başçı’nın sunumunun ardından İktisat İşletme ve Finans Dergisi Editörü Ali Bilge bir konuşma gerçekleştirdi. “Krizlerle geçen bir ömrümüz oldu” diyen Bilge, krizlerin neden çıktığına yönelik düşüncelerini katılımcılarla paylaştı. Bilge aynı zamanda kriz dönemlerinde halkın yaşadığı psikoloji üzerinde de durdu. “Tarih boyunca krizlerin maliyeti garibanlara ödetilmiştir” diyen Bilge, kriz konuşurken iktisatçılar maliyeti garibanlara ödetmeyen bir sistem üzerinde de durmalılar diyerek konuşmasına son verdi.
Bilge’nin konuşmasının ardından soru cevap kısmı ile panel son buldu.