Afganistan ve Pakistan’da her gün yaşanan terör eylemleri, Başkan Barack Obama üzerindeki baskıyı artırmaktadır. Ağustos 2009 ayı sonunda, NATO ve ABD kuvvetlerinin Afganistan’daki Komutanı Stanley McChrystall’ın “Afgan durum raporundan” bu yana süregelen asker sayısı artırma tartışmaları ile ilgili olarak Başkan Obama hâlâ kesin bir karar vermedi.
Obama’nın, bu hafta Cuma günü üst düzey komutanlar ile bir araya gelerek konu ile ilgili kararını bir ölçüde netleştirmesi ve asker sayısının artırımı bağlamında bir karar almak yönünde yeni bir adım atması olasıdır. Ancak gerek Amerikan, gerek ABD’nin “stratejik ortağı” olan İngiltere halkları, Afganistan’da son dönemlerde yaşanan olumsuz gelişmeler nedeniyle, bu ülkeye kendi askerlerinden ilave birlikler gönderilmesine taraftarı değiller. Bir yandan Afganistan’dan gelen patlama haberleri, diğer yandan halkın bu baskısı arasında kalan Başkan Obama kesin karar verme konusunda hayli ince eleyip sık dokumak zorunluluğunu hissetmektedir. Ancak Başkan Obama’nın aksi yönde bir karar alma lüksü de yok gibi görünmektedir. Bugüne kadar, ABD’nin, demokrasi adına Afganistan’daki çabaları dikkate alındığında, mücadeleye devam etmekten başka bir yolun da bulunmadığı görülmektedir.
Afganistan konusunda kelimenin tam anlamıyla bir çıkmazda olan Amerika, belki asker sayısı konusunda üzerindeki baskıları azaltmak ve artık varlığını şiddet yoluyla kabul ettiren Taliban gücünü zayıflatmak amacıyla, bugün konu ile ilgili yeni bir düzenlemeye gitmek üzere bazı politik riskleri kabullenmenin yollarını son kez araştıracaktır. Başkan Obama'nın onay vereceği bu düzenleme ile Afganistan'da şiddet eylemlerine katılmayı reddeden Taliban militanlarına para ödenmesi söz konusudur. Alınacak kararların uygulamaya konması sonrasında da, taraf değiştirmeleri için Taliban militanlarına verilmek üzere 1,3 milyar dolarlık bir kaynaktan söz edilmektedir. Kongre’ye onaylatılacak böyle bir kaynağın, kısmen, Afganistan’daki kuvvetlerin gereksinimlerini karşılamakta kullanılması da kulislerde sözü edilen olasılıklar arasındadır.
ABD bu politikayı daha önce Irak’da da uygulamıştır. Bu sayede 90 bin teröristin taraf değiştirerek eski silah arkadaşlarına karşı savaştığı öne sürülmektedir. Bu yöntemi oldukça başarılı bulan Amerikan Komutanları, şimdi aynı yöntemi Afganistan’da deneme kararı almış gibi görünmektedir. Bu sayede belki de şiddet kullanımı açısından bir adım ileride olan Taliban kuvvetleri karşısında avantajlı duruma geçmeyi hedeflemektedirler. Peki, Irak’da işe yaradığı söylenen bu politika, Afganistan için de aynı başarıyı getirecek midir? ABD Komutanları bu politikanın başarısı konusunda oldukça olumlu bir tavır içinde görünmektedirler. Ancak her şeyden önce Afgan halkının ve Taliban üyelerinin bölgedeki savaştaki psikolojilerini iyi anlamak gerekmektedir. İlk olarak, ABD silahlı güçlerinin Bölgedeki halka karşı tutumları ve “demokrasi” getirmek amacı ile orada bulundukları konusunda savlarına Afgan Halkının tepkisi giderek büyümektedir. Diğer taraftan Taliban militanları için bu savaş daha çok bir din ve ideoloji savaşıdır. Dolayısıyla para karşılığında bu ideolojiden vazgeçme taraftarı olacakları pek de olası görünmemektedir. Ayrıca maddi durum açısından da Taliban ve El-kaide’nin fazlaca bir sıkıntısı yoktur. Yani en az ABD kadar para vererek, militanlarının çözülmense engel olabilecek durumdadır. Irak’da ise karşı karşıya kalınan tablo tam olarak Afganistan’daki ile benzerlik taşımıyordu. Daha paraya muhtaç ve ideolojik, etnik ve dini açılardan daha çeşitlilik içeren bir karşı kuvveti çözmek her zaman daha kolaydır.
Tüm bunlar göz önünde bulundurulduğunda, ABD’nin alması beklenen kararın pek işe yarayacağı iddia edilemez. İster bu yasayı çıkarma, ister asker sayısını artırma kararı olsun, her ikisi de, ABD için yüksek maliyetli olacaktır. Bir başka açıdan ise, bölgedeki güvenlik ortamı her geçen gün kötüye gittiği için ABD askerlerinin ve bölgedeki diğer askerlerin can güvenliği de sürekli tehdit altındadır ve tehdit altında olmaya da devam edecektir. Böyle bir ortamda ABD ile dost ve müttefik ülkeler hükümetlerince muharip asker sayısının artırılması yönünde kararlar çıksa da halkların tepkisi süregitecektir. Ayrıca Dünya Barışına verdiği desteklerden ötürü Nobel Barış ödülü almaya hak kazanan Obama’ya, yersiz bile olsa, uluslararası arenada duyulan güveni de sarsacak girişimler görülebilir. Tüm bu etkenler çerçevesinde, Başkan Obama gerçekten de Afganistan konusunda bir çıkmazda gibi görünmektedir. Ancak bir an önce karar vermek de Bölgedeki durumun daha da kötüye gitmesini engellemek açısından gereklidir; zira, artık açıkça görülmektedir ki, ABD’nin Afganistan konusunda strateji değişikliğine gitmesi ve Taliban’a yetişmesi ya da bir adım ilerisine geçmesi gerekmektedir.
(H. Gülin Koçak, ABD Masası, Masa Asistanı, 28.10.2009)