İnsanlık üçüncü bin yıla girerken, dünya politikasına yön veren temel dinamikler köklü biçimde değişmektedir. İkinci Dünya Savaşı sonrasında kurulan modern uluslararası sistem, bugün küreselleşme dinamiklerinin güçlü ve dönüştürücü etkisi altında yeniden biçimlenmektedir. Birkaç yüzyıldır küresel düzlemde verimlilik, innovasyon, kalkınma alanlarındaki üstünlüğüne dayanarak dünya politikasındaki hegemonik gücünü sürdüren Batı, gelişmekte olan ülkelerin yükselen ekonomik ve siyasi güçleri karşısında zemin kaybetmektedir. Bir yandan 2008’de başlayan küresel mali krizin Amerikan ve Avrupa ekonomilerinde yarattığı derin sorunlar, diğer yandan giderek kendi çıkarlarını korumada seslerini daha güçlü biçimde yükseltmeye başlayan ve başını Brezilya, Rusya, Hindistan ve Çin’in çektiği bir düzineye ulaşan aktör, dünya politikasındaki dengeleri giderek sarsmaktadır. Özellikle ABD’deki yönetim değişikliği yeni bir dünyanın kurulmakta olduğunun sinyallerini vermektedir.

 

Dolayısıyla genelde yakın gelecekte dünyadaki büyük güçler arasındaki stratejik güç ilişkilerinin nasıl şekilleneceği ve özelde ise bölgesel aktörlerin üstlenebileceği roller son yıllarda siyasiler, akademisyenler, diplomatlar ve ilgili diğer kamuoyu aktörleri arasında heyecan uyandıran canlı bir tartışma başlatmıştır. Artık Medeniyetler Çatışması’nın değil Medeniyetler İttifakı’nın dillendirildiği bir dünyada Tarihin Sonu değil, Tarihin Dönüşü tartışılmaktadır.

 

Yükselen güçler arasında Türkiye; sahip olduğu stratejik konumu, sosyal sermayesi, kültürel kimliği ve değişen siyasi vizyonu ile özel bir yer işgal etmektedir. Zenginliğin ve refahın küreselleşme süreciyle yeniden dağıtıldığı, dünya politikasının çok kutuplu bir yapıya doğru evirildiği bir dönemde Türkiye, bir yandan iç politikasında gerçekleştirdiği demokratikleşme reformları, diğer yandan ise dış politikada attığı cesur adımlar ve yaptığı açılımlarla uluslararası toplumu şaşırtmaya başlamıştır. Gerçekten de son yıllarda Türkiye’nin izlemeye başladığı aktif dış politikası; geliştirdiği diplomatik inisiyatifleri ve dünya barışına yönelik ürettiği yapıcı fikirler ve projeleri ile tüm dünyanın dikkatini çekmektedir.

 

Medeniyetler İttifakı’na öncülük etmesi, Ermenistan ile yakınlaşma ve sorunları çözme politikası, Kafkasya İstikrar ve İşbirliği Paktı önerisi, Batı ile İran arasındaki nükleer krizde üstlendiği arabuluculuk rolü, Filistin Sorunu’na İsrail’e rağmen müdahil olması ve Afganistan ve Irak’ta siyasi istikrar sağlanmasına yönelik yapıcı katkıları, bölgedeki birçok ülkeyle vizelerin kaldırılması ve serbest dolaşım düzenine geçilmesi, Afrika’ya yönelik stratejik açılımları ve BM Güvenlik Konseyi geçici üyeliği ile Türkiye değişen dünya dengelerinde yeni bir küresel aktör olarak ortaya çıkmaktadır.

 

Türkiye’nin dış politikada artan aktivizmi ve yüksek performansı aynı zamanda bazı sorunları ve eleştirileri de beraberinde getirmektedir. Türkiye’nin batılılaşma politikalarının bir parçası olarak bir yandan uzun süredir AB üyesi olmaya çalışırken, öte yandan son on yılda Orta Doğu, Asya ve Afrika’ya yönelik stratejik açılımları, “Türk dış politikası batıdan doğuya doğru bir eksen kayması mı yaşıyor” tartışmalarını da gündeme getirmektedir. Ayrıca Türkiye’nin yakın bölgesindeki tüm bölgelerdeki aktivizminin ve görünürlüğünün giderek artmasının bazı siyasi riskler de doğurduğu gözlenmektedir. Nitekim Türkiye’nin yükselişi bölgesindeki güç dengelerini yeniden biçimlendirirken, Türkiye’nin dış politikada geliştirdiği bazı inisiyatifler de İran ve Gazze örneklerinde olduğu gibi, küresel ve bölgesel düzeyde direniş ve muhalefetle de karşılaşmaktadır.