Adres :
Aşağı Öveçler Çetin Emeç Bul. 1330. Cad. No:12, 06460 Çankaya - Ankara Telefon : +90 312 473 80 41 Faks : +90 312 473 80 46 E-Posta : sde@sde.org.tr

Yerlilik Üzerine

Ejder OKUMUŞ
15 Ağustos 2018 15:29

Yerliliğin Anlam Çerçevesi

Yerlilik nedir ve nasıl anlaşılmalıdır? Yerlilik, evrenselliğin karşıtı mıdır veya evrenselliğe aykırı mıdır? Yerlilik yerellikten hangi boyutlarıyla ayrılır? Yerlilik, millilikten farklı bir şey midir? Millilik için yerlilik bir ön şart mıdır? Yerli olunmadan milli olunabilir mi? Yerlilik, modernliğe karşı olmak mıdır? Yerli olan, modern olmaz mı? Modernlik, yerliliğe aykırı mı? Hem modern hem de yerli olunamaz mı? Yerlilik, İslam dininde ne anlama gelir? Müslümanın inanç dünyası, düşüncesi ve eylemselliğinde yerliliğin yeri nedir? Müslüman yerli olabilir mi? Müslüman hem yerli, hem de modern olamaz mı?

Bütün bu sorular ve onlara verilecek cevaplar, yerliliğin anlaşılmasında oldukça önemlidir. Bu yazıda tek tek soruların cevapları verilmeyecektir ya da verilemeyecektir. Fakat bazı hususlara işaret edilerek yerliliğin anlaşılmasına katkıda bulunulacaktır.

Yerlilik zaman ile doğrudan irtibatlıdır. Kendi zamanımızı kurmadan, ibnulvaktten ebulvakte zamana sahip olmaz isek, yerli ve “yerel” olamayız. Kendi zamanımızda ve kendi zamanımızla yaşıyor muyuz? Mesela deizm atıfları var, bu kendi sorunumuz mu? Yerlilik hem bu zamanı idrak etmek, yaşamak, hem de yeniden üretmek, meydana getirmek, dönüştürmek demektir.

Yerlilik aynı zamanda doğrudan doğruya mekân ile ilgilidir. Mekân bilgisi ve bilinciyle yerli olunabilir. Mekân bilinci kişinin orada ve oralı yaşamasını sağlar. Yerli insan, orada yaşayan, oralı olan ve dolayısıyla olaylara, durumlara, şartlara karşı duyarlı olan, oralı olan, orada duran insandır.

Yerlilik, hareket noktası olup insanın; birey ve toplumun evrensel dünyaya açılma kapısı/noktasıdır. Küreselleşme karşısında evrensel bir duyarlılıkla durmak ve küresel aktörlere karşı “küresel” bir aktör olmak için yerli olmak, yerliliğe yönelmek/tutunmak şarttır.

Oralı Olmak

Aslına bakılırsa yerlilik, oralı ve orada olmak, buralı ve burada olmak; ora ve bura üzerinden geniş ufuklara açılmak, evrensele, bütün dünyaya, bütün zaman ve mekânlara yelken açmak demektir. Yerli olmak, oralı olmak manasına gelir.

Oralı olmak, oraya ait olmak; orada bulunmak; ora üzerinden, oralı ve oraya ait olmak üzerinden umursamak, önemsemek, ilgi duymak, duyarlı olmak demektir. Oralı olmak, oraya ait olmak, kendini oraya ait hissetmek veya oraya bağlı görmek anlamına gelir. Oralı olmak; üzerinde bulunduğu zaman ve mekânda, içinde yaşadığı çağ ve toplumda, hayatını sürdürdüğü şehirde, başını yastığa koyup uyuyabildiği yuvasında, aile ocağında, kişinin kendini oralı görmesi, oraya, o zamana ve o mekâna ait hissetmesidir.

Aslında oralı olmak, insanın yaşadığı yerde kendini buralı hissetmesidir. “Buralı olmak”, buralı hissetmek, oralı olmaktan, oralı hissetmekten geçer. Yaşadığı yerde “oralı olan insan”, “buralı olan insan”dır, aynı zamanda. Yaşadığı kentte ancak oralı olan insan buralı olabilir. Bu demektir ki, yaşadığı yerde oralı olan insan; yaşadığı yeri, yaşadığı insanları, yaşadığı yerin problemlerini, dertlerini, acılarını ve sevinçlerini önemseyen, umursayan, ciddiye alan, paylaşan insandır. Oralı olarak buralı olan kimse, yaşadığı yeri sahiplenir, orada sorumluluk bilinciyle hareket eder; orada/burada olup bitenlere karşı duyarlı davranır. Yaşadığı coğrafyada, toplumda, köyde, kasabada, şehirde, ailede oralı ve buralı olan kişi, yaşadığı o yeri, üyesi olduğu o aile ve toplumu anlama derdinde olur. Yalnızca buralı olan, böyle bir şey yapar.

Buralı Olmak, Burada Oralı olmak

Buralı olan, oraya, buraya, buranın zamanına ve mekânına, buranın yemesine ve içmesine oradan, buradan hiç ayrılmayacakmış gibi, hep burada kalacakmış gibi katılır, katlanır, bağlanır, bağlılık hisseder. Sorumluluk ahlâkıyla böyle hareket ederse ancak, oranın/buranın doğrusuna doğru, yanlışına yanlış diyebilir. Oralı olmakla buralı olmak, burada yaşamaktır. Burada yaşamak ise burayla yaşamak, burası ile tanışmak, kaynaşmak, hemhal olmak demektir.

Evrensele, küresele yelken açmak, yakın ve uzak yerlerle bağlantı kurabilmek, ancak buralı olmaktan geçer. Bu manada buralı olmayan oralı olamaz, farklı yerlerle alakalı olamaz. Tabii ki yine bu manada oralı olamayan buralı olamaz. Velhasıl oralı olan buralı olandır, buralı olan da oralı olandır.

Buralı olmak, burada, buraya oralı olmak demekti. Buralı olmak, mekânda var olmaktır; zamanda var olmak; kendi zaman ve mekânını oluşturmak, üretmek demektir. Buralı olmak, mekânı sahiplenmek, mekâna bağlanmak; mekânı imar etmektir. İnsanın üzerinde bulunduğu, durduğu, yaşadığı yerde yaşaması, kelimenin tam anlamıyla yaşaması, buralı olmak demektir. Buralı olmak, buralı hissetmektir. Buralı olmak, buraya ait olmak, buraya vermek, buradan almak demektir. Buralı olmak demek, bura insanlarıyla, bura insanlarının yakınlarıyla iletişim halinde olmak, onların sorunlarıyla ilgili olmak, dertleriyle hemdert olmak, sevinçlerini paylaşmak demektir. Buralı olmak, burada ve buradan ana-babaya, akrabaya, yetimlere, yoksullara, yakın komşuya, uzak komşuya, arkadaşa, yolcuya, işçilere ihsanda bulunmak/iyilik etmek demektir. Buralı olmak; bu sokaklı, bu mahalleli, bu köylü, bu beldeli, bu şehirli, bu ülkeli, bu dünyalı olmaktır.

Buralı olunca insan, mekânda, o yerde, bu yerde, bu zamanda oralı olur. Buralı olmak, buranın olmaktır. Burada ve buradan anne-babaya, akrabaya, yetimlere, yoksullara, yakın komşuya, uzak komşuya, arkadaşa, yolcuya, işçilere ihsanda bulunmak/iyilik etmek; Allah’a kulluk etmenin ve O’na hiçbir şeyi ortak koşmamanın gereğidir. Buralı olmak, insana, insanlara iyilik etmektir. Buralı olmak; bütün yaratılmışlara, şefkatle, merhametle, sorumluluk bilinciyle, aslına bakarsanız adaletle, ihsanla/iyilikle, cömertlikle mümkün olur.

Buralı olmak, buraya dikkat etmek, buradakilerle kaynaşabilmektir. Buralı olmak, iyilik etmekle, kötülük etmemekle; yaşadığın yerde iyiliği yaymak ve kötülüklerle mücadele etmekle olur. Buralı olmak, buradaki insanlara, hayvanlara, bitkilere, yerlere, yerdekilere, göklere, gökdekilere iyi bakmak, onlara duyarlı olmak, onlarda olanları fark etmektir. Buralı olmak, burayı tanımak, anlamak, burayı yaşamak, burayı içselleştirmek, buralılarla buluşabilmek, oturabilmek, kalkabilmek anlamına gelir. Buralı olmak, buralılarla tanışmak, kucaklaşmak, paylaşmak demektir.

Buralı olmak, oralı olmak; buradan oraya açılıp uzanmak, bu mekândan oraya, o mekana kulak vermek; bu mekanlardan o mekanlara duyarlı olmak; bu civarlardan o civarlara hareket etmek, bu diyardan o diyara el açmak, buradan oraya, oradan buraya gelip gidebilmek demektir.

Buralı olmanın yolu; içinde yaşadığı zaman ve mekânda/toplumda, hayatını sürdürdüğü şehirde, başını yastığa koyup uyuyabildiği yuvasında/aile ocağında, kişinin kendini buralı görmesinden geçer. Hakikatte buralı olmak, insanın yaşadığı yerde kendini oralı hissetmesidir. Buralı olmak, burada-orada, orada-burada, uzayda-zamanda buraya bağlı olmak demektir. Buralı olan; bastığı, oturduğu, yaşadığı yere, buraya kendinden bir şeyler katan, burayı şereflendiren, burada şereflenen insandır.

Buralı olan, İstanbullu olandır, Ankaralı olandır, Bursalı olandır. Buralı olan, Türkiyeli olandır. Türkiyeli olan, Suriyeli, Mısırlı, Iraklı, Sudanlı… Yakın Doğulu, Uzak Doğulu, Orta Doğulu, Afrikalı, Asyalı, Avrupalı, Amerikalı, Avustralyalı… Dünyalı olandır.

O halde Türkiye bağlamında oralı ve buralı olmak; Türkiye’de oralı ve buralı olmak, Türkiyeli olmak, kendini Türkiye’ye ait hissedip görmek demektir. Türkiyeli olmak; Türkiye ile tanışmak, hemhal olmak, bütünleşmek, müzakere etmek ve empati kurmaktır. Türkiye’de oralı ve buralı olmak, Türkiye için orada ve burada, oralı ve buralı olmak, Türkiye ile oturmak, konuşmak, dertleşmek, hüzün ve sevinçleri paylaşmak demektir. Türkiye için oralı ve buralı olmak, bütün dünya için oralı ve buralı olmak demektir.

Hülasa oralı ve buralı olmak yerli olmak demektir. Yerli olmak oraya ve buraya çakılıp kalmak demek değil, oralı ve buralı olarak ora ve buradan ötelere, dünyalara, insanlığa açılmak, insanlık için oralı ve buralı olmak demektir; insanlık için buralı ve oralı olarak yere ve zamana doğru hareket etmek; yerli olmak, Türkiyeli olmak demektir.

 

15.08.2018